Để lập báo cáo ĐTM, chủ dự án phải giao cho đơn vị lập báo cáo năm nhóm thông tin: giấy tờ pháp lý và đất; hồ sơ thiết kế (mặt bằng, hạ tầng, công trình bảo vệ môi trường); công nghệ và thiết bị; nguyên liệu, hoá chất, nước, năng lượng, lao động; và hiểu biết thực tế về khu vực xung quanh khu đất. Đơn vị tư vấn lo phần khảo sát, tính toán, viết, nhưng không thể bịa ra những số liệu chỉ chủ dự án mới có.
Báo cáo chậm tiến độ phần lớn không phải vì tư vấn viết chậm, mà vì chờ số liệu: chờ thiết kế chốt công suất, chờ phòng kỹ thuật gửi định mức hoá chất, chờ xác nhận vị trí xả nước thải. Bài này là danh sách để chủ dự án giao một lần cho đủ, kèm gợi ý ai trong công ty thường giữ thông tin nào, và những điểm chủ dự án biết rõ hơn bất kỳ ai bên ngoài.
Nhóm pháp lý và đất: gom một lần, bản sao rõ nét
Nhóm này thường do bộ phận hành chính, pháp chế hoặc chính chủ doanh nghiệp giữ. Đơn vị lập báo cáo cần bản sao rõ của:
- Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc giấy tờ tương đương của chủ dự án; thông tin người đại diện.
- Văn bản chủ trương đầu tư, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư nếu dự án thuộc diện phải có, kèm mọi văn bản điều chỉnh.
- Giấy tờ đất: giấy chứng nhận, hợp đồng thuê, quyết định giao hoặc cho thuê đất, trích lục, toạ độ ranh giới.
- Văn bản quy hoạch liên quan: quy hoạch chi tiết, tổng mặt bằng được duyệt, văn bản về phù hợp quy hoạch.
- Văn bản về đấu nối hạ tầng: cấp nước, cấp điện, thoát nước, đấu nối nước thải vào khu hoặc cụm công nghiệp nếu có.
- Với cơ sở đang hoạt động: mọi giấy tờ môi trường đã có, giấy phép khai thác nước, giấy phép xả thải cũ nếu có, biên bản kiểm tra, quyết định xử phạt (nếu từng có).
Mẹo nhỏ: lập một thư mục chung, đặt tên tệp theo thứ tự trên. Khi văn bản nào được điều chỉnh, thay tệp và báo ngay cho đơn vị lập báo cáo. Bản điều chỉnh đến muộn là nguyên nhân phổ biến của số liệu vênh giữa các chương.
Nhóm kỹ thuật: thông tin nào, ai trong công ty giữ, dùng vào đâu
Đây là nhóm quyết định chất lượng phần tính toán. Gợi ý dưới đây giả định một doanh nghiệp vừa, như nhà máy bao bì của Công ty TNHH B; ở cơ sở nhỏ, chủ cơ sở thường kiêm hết.
| Thông tin | Người thường giữ | Dùng cho phần nào của báo cáo |
|---|---|---|
| Thuyết minh và bản vẽ thiết kế cơ sở, mặt bằng tổng thể | Ban quản lý dự án, đơn vị thiết kế | Mô tả dự án, hạng mục công trình, phụ lục bản vẽ |
| Sơ đồ dây chuyền, danh mục thiết bị, công suất từng máy | Phòng kỹ thuật, nhà cung cấp thiết bị | Nhận dạng dòng thải, tiếng ồn, nhiệt |
| Định mức nguyên liệu, mực, keo, dung môi trên đơn vị sản phẩm | Phòng kỹ thuật, phòng mua hàng | Tải lượng khí thải, chất thải rắn, chất thải nguy hại |
| Phiếu an toàn hoá chất | Phòng mua hàng, nhà cung cấp | Rủi ro sự cố, lưu trữ hoá chất |
| Nhu cầu điện, nhiên liệu lò hơi, máy phát | Phòng cơ điện | Khí thải đốt nhiên liệu |
| Nhu cầu nước theo mục đích, nguồn cấp | Phòng cơ điện, ban quản lý dự án | Cân bằng nước, lưu lượng nước thải |
| Kế hoạch lao động theo ca, cao điểm | Phòng nhân sự | Nước thải và rác sinh hoạt |
| Tiến độ, tổng vốn, phần vốn cho bảo vệ môi trường | Phòng tài chính, ban quản lý dự án | Tiến độ, kế hoạch xây lắp công trình bảo vệ môi trường |
Giao một đầu mối trong công ty chịu trách nhiệm gom và trả lời. Đơn vị lập báo cáo hỏi năm phòng ban, mỗi phòng trả lời một kiểu, là cách nhanh nhất để báo cáo có số liệu vênh.
Những điều chỉ chủ dự án mới biết về khu đất và xung quanh
Nước chảy đi đâu khi mưa lớn. Người địa phương hoặc người đã giữ đất nhiều năm biết khu nào hay ngập, rãnh nào dẫn nước xuống ruộng ai. Thông tin này quyết định phương án thoát nước mưa và vị trí hồ sự cố.
Người dân dùng nước gì, ở đâu. Giếng đào hay giếng khoan, sâu chừng nào; có dẫn nước suối về dùng không; ao nào đang nuôi cá. Đây là đối tượng nhạy cảm cần đưa vào báo cáo và cần lấy mẫu hiện trạng.
Mối quan hệ với hàng xóm. Đã từng có tranh chấp đất, phản ánh về mùi, bụi từ cơ sở cũ hay cơ sở lân cận chưa. Biết trước giúp đơn vị lập báo cáo chuẩn bị nội dung tham vấn chu đáo hơn.
Đường vận chuyển thực tế. Xe tải sẽ đi đường nào, qua trường học hay chợ không, đường đó chịu được xe tải trọng lớn không, giờ nào đông người.
Các cơ sở cùng loại gần đó. Trại chăn nuôi, xưởng, lò đốt gần khu đất; chúng xả nước thải ra đâu. Thông tin này cần cho đánh giá tác động cộng hưởng.
Lịch sử khu đất. Trước đây khu đất là gì: bãi rác cũ, xưởng cũ, ao lấp. Đất từng chứa chất thải có thể ảnh hưởng tới nền móng và chất lượng đất, nước dưới đất.
Số liệu cho giai đoạn thi công: thường bị quên vì chưa chọn nhà thầu
Lúc lập ĐTM, nhiều dự án chưa có nhà thầu xây dựng nên phần thi công bị bỏ trống. Chủ dự án vẫn nên cùng đơn vị thiết kế ước tính và giao các thông tin sau, ghi rõ là ước tính:
- Khối lượng đào, đắp, san nền; có phải mua đất đắp hay chở đất thừa đi đâu không.
- Khối lượng vật liệu chính (cát, đá, xi măng, thép) và tuyến đường dự kiến chở vào công trường.
- Số công nhân lúc cao điểm, có ở lán trại tại chỗ không, nguồn nước dùng cho công trường.
- Thời gian thi công dự kiến và các hạng mục gây ồn, bụi lớn như đóng cọc, phá dỡ, san lấp.
- Công trình cũ phải phá dỡ: diện tích, loại vật liệu, có mái tấm xi măng cũ hay vật liệu cần quản lý riêng không.
- Có thi công gần kênh, suối, đường dân sinh hay không, có phải nắn dòng chảy tạm không.
Những số liệu này không cần chính xác như dự toán, nhưng phải có. Báo cáo thiếu phần thi công thường bị yêu cầu bổ sung, và biện pháp giảm thiểu giai đoạn thi công sau đó cũng là thứ chủ dự án đưa vào hợp đồng với nhà thầu.
Cơ sở mở rộng, nâng công suất: số liệu vận hành thực tế quý hơn hệ số
Nếu dự án là mở rộng một cơ sở đang chạy, chủ dự án đang nắm trong tay thứ quý nhất cho báo cáo: số liệu vận hành thật. Hoá đơn tiền nước, đồng hồ nước thải, sổ ghi khối lượng chất thải, chứng từ chuyển giao chất thải nguy hại, kết quả quan trắc các kỳ, nhật ký vận hành hệ thống xử lý. Từ đó đơn vị lập báo cáo tính được lưu lượng, tải lượng thực tế trên một đơn vị sản phẩm, rồi nhân lên theo công suất mới.
Ví dụ xưởng gỗ của anh Tâm muốn nâng công suất. Thay vì dùng hệ số bụi gỗ từ tài liệu chung, có thể dùng kết quả đo bụi tại thiết bị lọc hiện có và lượng mùn cưa thu được mỗi tháng theo sổ. Hội đồng tin số liệu thật hơn, và nếu số liệu thật cho thấy thiết bị lọc hiện tại đã gần quá tải, đó là căn cứ để đầu tư thêm ngay trong dự án mở rộng.
Ngược lại, nếu số liệu vận hành cho thấy cơ sở đang có chỗ chưa đạt, đừng giấu. Đưa vào báo cáo cùng phương án khắc phục trong dự án mở rộng là cách xử lý minh bạch và an toàn hơn nhiều so với để đoàn kiểm tra phát hiện sau.
Trình tự giao nhận số liệu để không chậm tiến độ
Một trình tự gọn giúp hai bên làm việc nhịp nhàng, áp được cho cả trại chăn nuôi nhỏ lẫn nhà máy:
- Buổi làm việc đầu tiên: đơn vị lập báo cáo gửi danh mục thông tin cần, chủ dự án chỉ định một đầu mối, hai bên thống nhất mốc thời gian.
- Khảo sát hiện trường cùng nhau: đi hết ranh khu đất, chỉ cho đơn vị lập báo cáo các đối tượng xung quanh, điểm dự kiến xả nước thải, đường vận chuyển.
- Chốt bảng thông số gốc: công suất, sản phẩm, lao động, nhu cầu nước, nhiên liệu, hoá chất chính. Bảng này được ký xác nhận để mọi chương dùng chung.
- Giao nhóm pháp lý và thiết kế; đơn vị lập báo cáo kiểm và báo thiếu một lần.
- Chốt vị trí xả nước thải, vị trí ống khói, kho chất thải trước khi lập kế hoạch lấy mẫu hiện trạng.
- Khi thiết kế thay đổi, đầu mối báo ngay bằng văn bản kèm bảng thông số gốc đã cập nhật.
- Đọc bản thảo theo từng phần, góp ý gom một lượt, không sửa rải rác nhiều lần.
Bước 3 và bước 6 là hai bước hay bị bỏ qua nhất, và cũng là hai bước tránh được nhiều lỗi nhất về sau.
Lỗi hay gặp khi chủ dự án giao số liệu
Những tình huống dưới đây làm chậm tiến độ hoặc làm báo cáo phải sửa sau khi đã nộp. Phần lớn xuất phát từ phía chủ dự án chứ không phải tư vấn.
| Tình huống | Hậu quả | Cách tránh |
|---|---|---|
| Giao định mức hoá chất ước chừng, sau đó thay đổi lớn | Phải tính lại tải lượng, có khi đổi cả công trình xử lý | Hỏi nhà cung cấp, chốt định mức trước khi đơn vị lập báo cáo tính |
| Công suất trong ĐTM thấp hơn kế hoạch thật để "cho nhẹ" | Vận hành vượt công suất được duyệt là vi phạm | Ghi đúng công suất dự kiến lớn nhất |
| Không nói về cơ sở cũ từng bị xử phạt | Hội đồng phát hiện, mất lòng tin | Nêu thẳng và trình bày việc khắc phục |
| Chưa chốt vị trí xả nước thải đã cho lấy mẫu | Phải lấy mẫu lại ở vị trí mới | Chốt vị trí xả trước khi lập kế hoạch khảo sát |
| Không cử người đi khảo sát cùng | Bỏ sót đối tượng nhạy cảm chỉ người địa phương biết | Cử người hiểu khu đất đi cùng |
| Giao số liệu qua nhiều kênh, nhiều người | Số liệu vênh giữa các chương | Một đầu mối, một bảng thông số gốc |
Dòng thứ hai cần nói rõ: khai thấp công suất để giảm yêu cầu xử lý hay để tránh nhóm dự án cao hơn là sai, và rủi ro rất lớn khi cơ sở đi vào hoạt động thật. Báo cáo ĐTM bảo vệ chủ dự án tốt nhất khi nó phản ánh đúng thứ sẽ được xây và vận hành.
Câu hỏi thường gặp
Chủ dự án nhỏ, không có phòng kỹ thuật thì chuẩn bị số liệu thế nào?
Chủ cơ sở tự làm đầu mối, gom giấy tờ đất, bản vẽ xây dựng, thông tin thiết bị từ nhà cung cấp, số lao động dự kiến. Đơn vị lập báo cáo sẽ hỏi tiếp phần còn thiếu; quan trọng là trả lời đúng thực tế, không ước cho có.
Thiết kế chưa xong thì đã lập ĐTM được chưa?
Báo cáo ĐTM lập ở giai đoạn báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc tương đương, không cần thiết kế thi công. Nhưng các thông số chính như công suất, công nghệ, mặt bằng, vị trí xả thải phải chốt được, nếu không báo cáo sẽ phải sửa nhiều lần.
Có cần cung cấp số liệu tài chính chi tiết cho đơn vị lập báo cáo không?
Không cần chi tiết hiệu quả kinh doanh. Cần tổng vốn đầu tư, phần vốn cho công trình bảo vệ môi trường và kinh phí vận hành dự kiến cho xử lý chất thải, quan trắc. Những con số này xuất hiện trong báo cáo và phần cam kết.
Ai ký xác nhận số liệu chủ dự án cung cấp?
Không có mẫu bắt buộc cho việc này, nhưng nên có văn bản hoặc biên bản giao nhận bảng thông số gốc có chữ ký người có thẩm quyền. Khi có tranh luận về số liệu, văn bản này giúp hai bên biết số nào là số đã chốt.
Thông tin về hàng xóm và tranh chấp cũ có cần đưa vào báo cáo không?
Không phải mọi chi tiết đều đưa vào báo cáo, nhưng đơn vị lập báo cáo cần biết để đánh giá đúng đối tượng chịu tác động và chuẩn bị tham vấn. Những phản ánh môi trường cũ liên quan tới cơ sở thì nên nêu trong báo cáo.
Mất bao lâu để chuẩn bị đủ số liệu cho báo cáo ĐTM?
Tuỳ dự án và mức sẵn sàng của hồ sơ thiết kế. Phần giấy tờ pháp lý thường gom nhanh, phần chậm nhất là chốt công nghệ, định mức và vị trí xả thải. Lấy mẫu hiện trạng nhiều đợt cũng quyết định tiến độ, nên cần bắt đầu sớm.