TacDong.comTác Động
ĐTM cơ bản: khái niệm và phân nhóm dự án

Phân nhóm dự án theo tiêu chí môi trường: nhóm I, II, III, IV là gì, xếp ra sao

Dự án nhóm I, II, III, IV theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 khác nhau thế nào, căn cứ xếp nhóm là gì, mỗi nhóm kéo theo thủ tục nào và lỗi hay gặp khi tự xếp.

An older Vietnamese man in a work shirt sits at a long meeting room table sorting colored stones into four small piles, hands close up, warm afternoon light

Luật Bảo vệ môi trường 2020 chia dự án đầu tư thành bốn nhóm theo mức nguy cơ tác động xấu tới môi trường: nhóm I nguy cơ cao, nhóm II có nguy cơ, nhóm III ít nguy cơ, nhóm IV không có nguy cơ. Nhóm của dự án quyết định thủ tục phải làm: có đánh giá sơ bộ không, có lập ĐTM không, cần giấy phép môi trường hay đăng ký môi trường.

Xếp nhóm không dựa vào cảm giác "dự án mình nhỏ" mà dựa vào bốn trục: loại hình có nguy cơ gây ô nhiễm hay không, quy mô và công suất, diện tích sử dụng đất và tài nguyên, và yếu tố nhạy cảm của vị trí. Phần dưới giải thích từng nhóm, cách đọc tiêu chí, và những chỗ chủ dự án hay xếp sai.

Bốn trục dùng để xếp nhóm

Loại hình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Văn bản hướng dẫn có danh mục loại hình có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, như thuộc da, dệt nhuộm, xi mạ, sản xuất giấy, chế biến mủ cao su, chăn nuôi quy mô lớn, xử lý chất thải. Dự án thuộc danh mục này bị xét chặt hơn hẳn.

Quy mô, công suất. Cùng một loại hình, quy mô lớn, trung bình và nhỏ được xếp khác nhau. Ngưỡng cụ thể cho từng loại hình nằm ở phụ lục nghị định hiện hành; không nên dùng con số nhớ từ hồ sơ cũ.

Diện tích đất, mặt nước, khu vực biển và khai thác tài nguyên. Dự án chiếm nhiều đất, chuyển mục đích đất trồng lúa, đất rừng, khai thác khoáng sản, khai thác nước quy mô lớn, hay phải di dân tái định cư nhiều hộ đều làm mức nhóm tăng lên.

Yếu tố nhạy cảm về môi trường. Vị trí gần hoặc nằm trong khu dân cư tập trung, nguồn nước dùng cho cấp nước sinh hoạt, khu bảo tồn thiên nhiên, rừng, di sản văn hoá, vùng đất ngập nước quan trọng. Một dự án quy mô nhỏ nhưng nằm ở chỗ nhạy cảm vẫn có thể bị đẩy lên nhóm cao hơn.

Đặc điểm từng nhóm và thủ tục đi kèm

Bảng dưới tóm tắt theo nguyên lý. Đừng dùng bảng để kết luận cho dự án cụ thể; dùng nó để biết cần hỏi gì khi tra phụ lục.

NhómMức nguy cơVí dụ kiểu dự án (minh hoạ)Thủ tục thường gặp
Nhóm ICaoLoại hình nguy cơ ô nhiễm ở quy mô lớn; xử lý chất thải nguy hại; nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu; chiếm đất, khai thác tài nguyên lớn hoặc ở vùng nhạy cảmĐánh giá sơ bộ (nếu thuộc diện chủ trương đầu tư), ĐTM, giấy phép môi trường
Nhóm IICó nguy cơLoại hình nguy cơ ô nhiễm ở quy mô trung bình; quy mô nhỏ nhưng có yếu tố nhạy cảm; một số dự án khai thác, chiếm đất mức trung bìnhĐTM với các trường hợp theo danh mục; giấy phép môi trường
Nhóm IIIÍt nguy cơLoại hình nguy cơ ô nhiễm ở quy mô nhỏ; dự án khác có nước thải, khí thải phải xử lý hoặc chất thải nguy hại phải quản lýKhông lập ĐTM; giấy phép môi trường nếu thuộc diện
Nhóm IVKhông có nguy cơDự án không thuộc các nhóm trênĐăng ký môi trường nếu có phát sinh chất thải, trừ trường hợp miễn

Cột ví dụ cố ý viết chung chung. Ngưỡng "lớn, trung bình, nhỏ" cho từng loại hình là thứ hay được điều chỉnh khi sửa nghị định, nên luôn tra bản hiện hành.

Cách tự xếp nhóm cho dự án của mình

Chủ dự án có thể tự làm sơ bộ theo các bước sau trước khi nhờ đơn vị chuyên môn rà lại:

  1. Viết ra loại hình chính và mọi công đoạn phụ có phát sinh chất thải: lò hơi, khu sơn, kho hoá chất, bãi tập kết nguyên liệu.
  2. Tra danh mục loại hình có nguy cơ gây ô nhiễm trong nghị định hiện hành; ghi rõ công đoạn nào khớp với mục nào.
  3. Lấy công suất thiết kế tối đa (không phải công suất năm đầu) và diện tích đất toàn dự án, so với ngưỡng trong phụ lục.
  4. Liệt kê yếu tố nhạy cảm trong vùng ảnh hưởng của dự án, đo khoảng cách cụ thể.
  5. Xét các tiêu chí đất đai, tài nguyên, di dân nếu có.
  6. Lấy nhóm cao nhất mà dự án chạm tới ở bất kỳ trục nào; đó là nhóm của dự án.
  7. Ghi lại căn cứ cho kết luận và nhờ đơn vị tư vấn hoặc cán bộ Sở Nông nghiệp và Môi trường xem lại khi còn băn khoăn.

Bước 6 là chỗ nhiều người làm ngược: thấy quy mô nhỏ thì kết luận nhóm thấp, quên rằng một yếu tố nhạy cảm hoặc một công đoạn phụ nguy cơ cao đã đủ đẩy nhóm lên.

Ví dụ giả định: cùng một nhà máy, ba vị trí, ba nhóm khác nhau

Giả sử Công ty TNHH B định xây một xưởng chế biến nông sản có nước thải hữu cơ, công suất ở mức trung bình theo danh mục. Đặt trong khu công nghiệp có trạm xử lý tập trung, xa dân cư, dự án có thể chỉ ở mức nhóm II hoặc thấp hơn tuỳ ngưỡng hiện hành, nghĩa vụ chính là đấu nối và giấy phép môi trường nếu thuộc diện.

Đặt cùng xưởng đó ở rìa một xã, cạnh khu dân cư và xả nước thải ra một con suối mà hạ lưu có điểm lấy nước sinh hoạt, yếu tố nhạy cảm xuất hiện; dự án dễ rơi vào diện phải lập ĐTM, và phương án xả thải sẽ bị hỏi rất kỹ. Nếu thêm chuyện chuyển mục đích một diện tích đất trồng lúa, mức xét còn chặt hơn.

Bài học là nhóm dự án không phải thuộc tính cố định của "loại nhà máy", mà là kết quả của loại hình cộng quy mô cộng vị trí. Vì vậy hai chủ dự án cùng ngành có thể nhận lời khuyên khác nhau, và cả hai đều đúng.

Ở chiều ngược lại, chủ dự án có quyền chọn vị trí. Khi còn ở giai đoạn tìm đất, đưa câu hỏi "vị trí này đẩy dự án lên nhóm nào" vào bảng so sánh các khu đất, cạnh giá thuê và hạ tầng giao thông. Một khu đất đắt hơn chút nhưng giữ dự án ở nhóm thấp có thể rẻ hơn nhiều khi cộng cả thời gian làm thủ tục, chi phí công trình xử lý và rủi ro bị cộng đồng phản đối.

Nhóm dự án kéo theo những việc gì ngoài ĐTM

Nhiều chủ dự án chỉ hỏi nhóm để biết có phải làm ĐTM không. Thực ra nhóm còn ảnh hưởng tới nhiều nghĩa vụ khác trong suốt đời dự án:

  • Cơ quan thẩm định ĐTM và cấp giấy phép môi trường: nhóm và mức nhạy cảm là một căn cứ để xác định hồ sơ do bộ hay UBND cấp tỉnh xử lý theo phân cấp hiện hành.
  • Có hay không bước đánh giá sơ bộ tác động môi trường khi xin chủ trương đầu tư.
  • Thời hạn của giấy phép môi trường, vốn khác nhau giữa nhóm I và các nhóm còn lại.
  • Mức độ của chương trình quan trắc: dự án nguy cơ cao thường phải quan trắc nhiều thông số hơn, có trường hợp phải lắp quan trắc tự động, liên tục.
  • Tần suất và cách thức kiểm tra, thanh tra của cơ quan quản lý.
  • Yêu cầu về kế hoạch ứng phó sự cố môi trường và cải tạo, phục hồi môi trường với dự án khai thác.
  • Mức độ chú ý của cộng đồng và yêu cầu công khai thông tin.

Vì vậy khi lập kế hoạch tài chính, chủ dự án nên tính chi phí môi trường theo nhóm cho cả vòng đời: không chỉ tiền lập hồ sơ ban đầu, mà cả chi phí vận hành công trình xử lý, quan trắc định kỳ, báo cáo hằng năm và nhân sự phụ trách. Dự án nhóm I mà dự trù như nhóm III là dự trù thiếu ngay từ đầu.

Lỗi hay gặp khi tự xếp nhóm

Lấy công suất giai đoạn một. Dự án đăng ký công suất thiết kế lớn nhưng chỉ khai giai đoạn đầu để xếp nhóm thấp. Khi nâng công suất sẽ phải làm lại thủ tục và có thể bị xem là khai thiếu.

Bỏ quên công đoạn phụ. Xưởng may khai là may mặc thông thường, quên khu giặt tẩy hay in lụa dùng hoá chất. Công đoạn phụ thường là chỗ kéo nhóm lên.

Chỉ nhìn trong ranh đất. Yếu tố nhạy cảm tính theo vùng chịu ảnh hưởng, không chỉ trong khu đất. Nguồn nước ở hạ lưu điểm xả là ví dụ điển hình.

Chia dự án thành nhiều mảnh. Tách một dự án thành nhiều dự án nhỏ dưới ngưỡng để né ĐTM là sai luật. Cơ quan quản lý xét theo tổng thể; khi phát hiện, chủ dự án bị xử phạt và phải làm lại thủ tục cho toàn bộ.

Dùng ngưỡng cũ. Ngưỡng và danh mục đã sửa nhiều lần, gần nhất trong đợt sửa đổi năm 2025. Hồ sơ của dự án khác làm vài năm trước không còn là căn cứ an toàn.

Khi nào nên hỏi cơ quan quản lý thay vì tự kết luận

Có những trường hợp danh mục không nói rõ: dự án đa ngành, dự án cải tạo cơ sở cũ, dự án vừa chuyển đổi công nghệ vừa mở rộng, hoặc vị trí nằm ở ranh giới vùng nhạy cảm. Lúc đó, cách an toàn là gửi văn bản hỏi Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, mô tả đủ thông số dự án và nêu cách hiểu của mình. Câu trả lời bằng văn bản là căn cứ tốt hơn mọi lời tư vấn miệng.

Khi soạn văn bản hỏi, bạn nên ghi: tên dự án, địa điểm, loại hình, công suất thiết kế tối đa, diện tích, các công đoạn phát sinh chất thải, các yếu tố nhạy cảm xung quanh và khoảng cách, cách chủ dự án đang hiểu về nhóm và thủ tục, kèm câu hỏi cụ thể. Văn bản càng đủ dữ kiện, câu trả lời càng ít phải hỏi lại.

Một mẹo nhỏ: đặt câu hỏi dạng "chủ dự án hiểu là X vì căn cứ Y, đề nghị xác nhận hoặc hướng dẫn" thay vì "dự án phải làm thủ tục gì". Câu hỏi đóng có căn cứ được trả lời nhanh hơn, và cho thấy chủ dự án đã tự làm phần việc của mình.

Câu hỏi thường gặp

Dự án nhóm III có phải lập báo cáo ĐTM không?

Theo nguyên lý của Luật Bảo vệ môi trường 2020, dự án nhóm III không phải lập ĐTM. Tuy vậy, nếu dự án có nước thải, bụi, khí thải phải xử lý hoặc chất thải nguy hại phải quản lý thì thường phải có giấy phép môi trường.

Một dự án có thể thuộc hai nhóm cùng lúc không?

Không. Dự án chỉ có một nhóm, là nhóm cao nhất mà nó chạm tới theo bất kỳ tiêu chí nào. Nếu loại hình xếp nhóm III nhưng vị trí nhạy cảm đẩy lên nhóm II thì dự án là nhóm II.

Nhóm dự án theo luật môi trường có giống nhóm A, B, C của luật đầu tư công không?

Không giống. Nhóm A, B, C theo đầu tư công phân loại theo quy mô vốn và tầm quan trọng; nhóm I đến IV theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 phân loại theo nguy cơ tác động môi trường. Một dự án có thể là nhóm C về vốn nhưng nhóm I về môi trường.

Ai xác định nhóm dự án, chủ dự án hay cơ quan nhà nước?

Chủ dự án tự xác định dựa trên tiêu chí và danh mục, thường với sự hỗ trợ của đơn vị tư vấn, và chịu trách nhiệm về kết luận. Cơ quan nhà nước sẽ kiểm tra lại khi tiếp nhận hồ sơ hoặc khi thanh tra; xếp sai nhóm là rủi ro của chủ dự án.

Cơ sở đang hoạt động có được xếp nhóm không?

Có. Cơ sở đang hoạt động được đối chiếu theo tiêu chí tương đương với dự án để xác định nghĩa vụ giấy phép hay đăng ký môi trường. Cơ sở cũ cần rà lại vì quy định đã thay đổi so với lúc thành lập.

Danh mục loại hình có nguy cơ gây ô nhiễm tra ở đâu?

Danh mục nằm trong phụ lục của nghị định hướng dẫn Luật Bảo vệ môi trường 2020, đã được sửa đổi, bổ sung. Bạn tra bản hợp nhất mới nhất trên cổng văn bản pháp luật chính thức hoặc hỏi Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138