Nghĩa vụ môi trường của một cơ sở đã có giấy phép rải đều trong năm: mỗi ngày là vận hành và ghi nhật ký công trình xử lý, mỗi tháng là kiểm kho chất thải và đối chiếu số liệu, theo quý hoặc theo đợt là quan trắc định kỳ, đầu năm là báo cáo công tác bảo vệ môi trường, và rải rác là các mốc hết hạn giấy phép, hợp đồng, kế hoạch ứng phó sự cố.
Người mới nhận việc phụ trách môi trường thường được bàn giao một tủ hồ sơ và một câu "cứ làm như năm ngoái". Bài này giúp bạn dựng một lịch cả năm từ chính giấy tờ của cơ sở, để không việc nào chỉ được nhớ ra khi có đoàn kiểm tra hay khi hạn đã qua. Tần suất cụ thể của từng việc phải lấy từ giấy phép môi trường của bạn; lịch dưới đây là khung để điền vào.
Dựng lịch từ giấy tờ của cơ sở
Đừng chép lịch của cơ sở khác. Lịch đúng được rút ra từ ba nguồn giấy tờ của chính bạn, theo các bước:
- Đọc giấy phép môi trường từ đầu đến cuối, gạch dưới mọi câu có chữ "định kỳ", "hằng năm", "trước khi", "trong thời hạn", "báo cáo". Mỗi câu là một dòng trong lịch.
- Đọc quyết định phê duyệt ĐTM và các văn bản điều chỉnh, phần trách nhiệm của chủ dự án, để lấy những nghĩa vụ chưa được chuyển hết vào giấy phép.
- Lập danh sách hợp đồng liên quan: quan trắc, thu gom chất thải nguy hại, chất thải rắn, rác sinh hoạt, hút bùn, bảo trì hệ thống xử lý; ghi ngày hết hạn.
- Ghi các mốc pháp lý: ngày hết hạn giấy phép môi trường, giấy phép khai thác nước nếu có, giấy chứng nhận của đơn vị quan trắc bạn đang thuê.
- Đặt tất cả vào một bảng mười hai tháng, kèm người làm và người kiểm. Đưa vào lịch điện tử có nhắc trước.
Sau khi dựng xong, mang lịch đi hỏi lại người tiền nhiệm hoặc đơn vị tư vấn đã làm hồ sơ cho cơ sở: có việc nào họ vẫn làm mà giấy tờ không ghi rõ không, ví dụ một cuộc họp định kỳ với khu dân cư theo cam kết cũ.
Khung lịch theo tần suất
Bảng dưới là khung thường gặp ở cơ sở sản xuất vừa có nước thải, khí thải và chất thải nguy hại. Bỏ dòng không áp dụng, thêm dòng riêng của ngành bạn:
| Tần suất | Việc | Ai làm | Bằng chứng |
|---|---|---|---|
| Hằng ngày | Vận hành, đo nhanh, ghi nhật ký hệ thống xử lý nước thải, khí thải | Tổ vận hành | Nhật ký có chữ ký |
| Hằng ngày | Phân loại chất thải tại các điểm phát sinh | Tổ trưởng sản xuất | Khu chứa gọn, thùng đúng loại |
| Hằng tuần | Người phụ trách môi trường đi một vòng, xem nhật ký, ký xác nhận | Cán bộ môi trường | Chữ ký trong nhật ký, ảnh |
| Hằng tháng | Kiểm kho chất thải nguy hại, cộng tồn, đối chiếu chứng từ | Cán bộ môi trường, thủ kho | Sổ theo dõi |
| Hằng tháng | Chốt số đồng hồ nước cấp, nước thải; cộng khối lượng chất thải rắn | Cán bộ môi trường | Bảng số liệu tháng |
| Theo đợt trong giấy phép | Quan trắc định kỳ nước thải, khí thải | Đơn vị quan trắc, cơ sở có mặt | Biên bản lấy mẫu, phiếu kết quả |
| Theo kế hoạch | Bảo trì thiết bị xử lý, thay túi lọc, hiệu chuẩn thiết bị đo | Tổ bảo trì | Biên bản bảo trì |
| Hằng năm | Báo cáo công tác bảo vệ môi trường, nộp đúng hạn | Cán bộ môi trường | Biên nhận nộp |
| Hằng năm | Rà kế hoạch ứng phó sự cố, diễn tập, đào tạo lại công nhân | Cán bộ môi trường, an toàn | Biên bản diễn tập, danh sách tham dự |
Nếu cơ sở có quan trắc tự động, thêm dòng hằng ngày cho việc xem dữ liệu truyền đi và dòng định kỳ cho việc kiểm định, hiệu chuẩn thiết bị theo quy định.
Các mốc dễ quên nhất
Việc hằng ngày ít khi bị quên vì có người làm. Việc bị quên là những việc vài năm mới đến một lần, hoặc nằm trong hợp đồng mà không ai đọc lại:
- Thời hạn giấy phép môi trường. Giấy phép có thời hạn; hồ sơ đề nghị cấp lại phải nộp trước khi hết hạn một khoảng thời gian theo quy định. Đặt nhắc trước đủ sớm để kịp thuê tư vấn và quan trắc.
- Hợp đồng thu gom chất thải nguy hại hết hạn mà đơn vị vẫn đến lấy theo thói quen; khi có kiểm tra, chứng từ của tháng không có hợp đồng.
- Giấy chứng nhận của đơn vị quan trắc hoặc giấy phép của đơn vị thu gom hết hạn hay bị thu hẹp phạm vi.
- Yêu cầu khắc phục trong biên bản kiểm tra có hạn hoàn thành và hạn báo cáo kết quả.
- Thay đổi người đại diện, tên công ty, địa chỉ có thể kéo theo việc phải thông báo hoặc điều chỉnh giấy phép.
- Mở rộng sản xuất dần dần: mỗi năm nên so sản lượng thực tế với công suất được cấp phép ít nhất một lần.
Cách chắc nhất là một bảng mốc riêng, mỗi dòng gồm tên việc, ngày hết hạn, ngày phải bắt đầu chuẩn bị, người chịu trách nhiệm. Xem bảng này mỗi đầu tháng.
Đầu năm, giữa năm, cuối năm: ba lần nhìn lại
Đầu năm. Nộp báo cáo công tác bảo vệ môi trường năm trước. Ký hoặc gia hạn hợp đồng quan trắc, thu gom cho năm mới, chốt lịch các đợt quan trắc. Gửi lịch cho các bộ phận liên quan để sản xuất biết ngày lấy mẫu mà duy trì vận hành bình thường.
Giữa năm. Cộng số liệu sáu tháng: lưu lượng, chất thải, hoá chất. So với cùng kỳ và với công suất cấp phép. Đây là lúc phát hiện xu hướng tăng để còn kịp điều chỉnh trước khi cuối năm thành con số khó giải thích. Kiểm lại kho chất thải nguy hại xem có loại nào lưu quá lâu.
Cuối năm. Gom giấy tờ cho báo cáo năm, đối chiếu chứng từ với đơn vị thu gom, chốt số đồng hồ ngày cuối năm. Lập kế hoạch ngân sách môi trường cho năm sau: quan trắc, chất thải, bảo trì, thay thiết bị sắp hết tuổi thọ, chi phí cấp lại giấy phép nếu sắp đến hạn.
Sau mỗi lần nhìn lại. Ghi một trang tóm tắt cho ban giám đốc: việc đã làm, việc đang trễ, rủi ro đang thấy, đề xuất. Ban giám đốc nắm được thì việc xin ngân sách và người cho môi trường dễ hơn nhiều.
Một tháng điển hình của người phụ trách môi trường
Tuần một. Chốt số liệu tháng trước: số đồng hồ, khối lượng chất thải, lượng hoá chất. Nhập vào bảng mười hai tháng, xem có cột nào nhảy bất thường. Kiểm chứng từ chất thải nguy hại tháng trước đã đủ liên chưa.
Tuần hai. Đi hiện trường kỹ một lượt: hệ thống xử lý nước thải, khí thải, kho chất thải, khu chất thải rắn, các cống thoát nước mưa. Chụp ảnh ở cùng góc mỗi tháng để dễ so. Ghi việc cần sửa, giao tổ bảo trì.
Tuần ba. Làm việc với các đơn vị bên ngoài: xác nhận lịch quan trắc đợt tới, lịch thu gom, báo giá thay thế thiết bị. Đọc các văn bản mới của Sở hoặc của khu công nghiệp gửi về, xem có gì thay đổi nghĩa vụ.
Tuần bốn. Xem lại nhật ký vận hành cả tháng, ký xác nhận. Cập nhật bảng mốc. Viết vài dòng báo cáo tháng cho ban giám đốc. Nếu tháng đó có đợt quan trắc, đọc phiếu kết quả và ghi vào bảng xu hướng.
Bàn giao khi người phụ trách nghỉ việc
Ở nhiều xưởng, toàn bộ hiểu biết về nghĩa vụ môi trường nằm trong đầu một người. Người đó nghỉ, cơ sở mất luôn lịch. Vì vậy lịch nghĩa vụ không chỉ để làm việc mà còn là tài liệu bàn giao. Khi chuyển giao, người cũ nên đi cùng người mới một vòng hiện trường, mở từng ngăn tủ hồ sơ, giới thiệu đầu mối ở đơn vị quan trắc, đơn vị thu gom, cán bộ tiếp nhận ở Sở và ở xã.
Danh sách bàn giao tối thiểu nên gồm: lịch cả năm và bảng mốc; tài khoản nộp báo cáo trực tuyến, tài khoản quan trắc tự động nếu có; danh bạ đầu mối; các việc đang dở và hạn của chúng; các điểm yếu đã biết của hệ thống xử lý; những phản ánh của khu dân cư trong vài năm gần nhất và cách đã xử lý.
Ở xưởng gỗ của anh Tâm, người phụ trách cũ nghỉ đúng tháng mười hai. Người mới nhận việc không biết tài khoản nộp báo cáo, không biết hợp đồng thu gom sắp hết hạn, và phải mất gần một tháng để dựng lại. Từ đó, anh Tâm yêu cầu lịch và bảng mốc được in một bản để trong tủ hồ sơ, cập nhật mỗi quý.
Áp vào cơ sở nhỏ chỉ đăng ký môi trường
Cơ sở nhỏ chỉ đăng ký môi trường ở UBND cấp xã có ít nghĩa vụ hơn hẳn: thường không có quan trắc định kỳ, báo cáo gọn hơn hoặc không phải báo cáo tuỳ quy định. Nhưng lịch vẫn cần, chỉ ngắn hơn: việc hằng ngày là thu gom, phân loại chất thải và giữ công trình xử lý đơn giản như bể tự hoại, bể tách dầu mỡ hoạt động; việc định kỳ là hút bể, chuyển giao chất thải, giữ biên bản.
Mốc quan trọng nhất với cơ sở nhỏ là khi thay đổi: mở rộng, thêm máy, đổi ngành nghề. Khi đó có thể phải đăng ký lại, hoặc thậm chí chuyển sang diện phải có giấy phép môi trường. Đặt một dòng trong lịch: mỗi khi định đầu tư thêm, hỏi cán bộ môi trường ở xã hoặc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh trước khi mua máy.
Một trang lịch dán ở văn phòng xưởng, ghi năm bảy việc với người làm và tần suất, là đủ cho phần lớn hộ kinh doanh và xưởng nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Cơ sở nhỏ có cần người phụ trách môi trường riêng không?
Không bắt buộc người chuyên trách ở mọi cơ sở, nhưng nên giao đích danh một người kiêm nhiệm. Cơ sở lớn hoặc thuộc nhóm có nguy cơ cao thì yêu cầu về nhân sự, bộ phận môi trường theo quy định hiện hành.
Lịch quan trắc có được tự chọn tháng không?
Tần suất do giấy phép quy định, còn ngày cụ thể cơ sở bố trí với đơn vị quan trắc. Nên rải đều theo kỳ và có ít nhất một đợt vào mùa sản xuất cao điểm.
Giấy phép môi trường sắp hết hạn thì bắt đầu chuẩn bị từ khi nào?
Thời điểm nộp hồ sơ cấp lại theo quy định hiện hành. Nên bắt đầu chuẩn bị sớm hơn nhiều, vì phải thuê tư vấn, có thể phải quan trắc bổ sung và rà lại thay đổi trong suốt kỳ giấy phép.
Dùng phần mềm hay bảng tính để quản lý lịch?
Cơ sở nhỏ và vừa dùng bảng tính cùng lịch điện tử có nhắc là đủ. Quan trọng là có một nơi duy nhất, ai cũng biết, và được cập nhật đều.
Có nên chia sẻ lịch nghĩa vụ môi trường với các phòng khác không?
Nên chia sẻ phần liên quan: sản xuất cần biết ngày lấy mẫu, kế toán cần biết hạn hợp đồng và ngân sách, bảo trì cần biết lịch hiệu chuẩn. Môi trường làm một mình thì hay bị bất ngờ.