TacDong.comTác Động
Tham vấn cộng đồng và quyền của người dân

Góp ý báo cáo ĐTM: viết ý kiến thế nào để chủ dự án phải trả lời cụ thể

Bố cục một bản góp ý ĐTM có trọng lượng: mỗi ý một vấn đề, dẫn trang, nêu căn cứ, đề nghị đo được. Kèm mẫu câu hỏi theo từng loại tác động và lỗi nên tránh.

Three neighbors gather around a plastic table under a tin roof writing by hand on blank paper, one man pointing toward distant fields, wide shot from the side, humid green afternoon

Một bản góp ý báo cáo ĐTM có trọng lượng là bản mà mỗi ý chỉ nói một vấn đề, chỉ ra đúng trang hoặc mục báo cáo đang bàn, nêu căn cứ (số liệu, hiện trạng thực tế, điều người dân biết), và kết bằng một đề nghị cụ thể có thể kiểm tra được. Chủ dự án phải ghi từng ý kiến vào bảng tổng hợp kèm tiếp thu hay giải trình; ý càng cụ thể thì càng khó trả lời bằng một câu cam kết chung chung.

Phần dưới là bố cục một bản góp ý, bộ câu hỏi mẫu theo từng loại tác động, bảng so sánh cách viết nên và không nên, cách cả thôn góp ý chung, và việc cần làm sau khi gửi. Bài giả định bạn đã đọc báo cáo và có ghi chép; nếu chưa, nên đọc năm phần quan trọng của báo cáo trước.

Điều làm một ý kiến có trọng lượng

Chỉ đúng chỗ. Ghi "Tại mục biện pháp giảm thiểu mùi, trang ..." thay vì "Báo cáo chưa đánh giá đúng mùi". Người tổng hợp ý kiến và hội đồng thẩm định sẽ mở đúng trang đó để đối chiếu.

Có căn cứ. Căn cứ có thể là số liệu trong chính báo cáo, quy chuẩn được nhắc tới, hoặc hiểu biết thực tế: con mương đó dùng để tưới, mùa mưa nước tràn qua đường, nhà trẻ của thôn nằm cách khu đất bao xa. Người dân biết những điều mà đội khảo sát vài ngày không thấy.

Đề nghị kiểm tra được. "Đề nghị bổ sung một điểm lấy mẫu nước mặt tại đầu ruộng thôn dưới, tần suất như các điểm khác" kiểm tra được. "Đề nghị quan tâm hơn tới môi trường" thì không.

Tách ý. Mỗi vấn đề một đoạn, đánh số. Một đoạn dài trộn mùi, nước, xe tải, việc làm sẽ bị gom thành một dòng trong bảng tổng hợp và nhận về một câu trả lời chung.

Giọng bình tĩnh. Ý kiến lời lẽ gay gắt vẫn phải được ghi nhận, nhưng ý kiến điềm tĩnh, có số liệu dễ được tiếp thu hơn, và dễ được cơ quan thẩm định chú ý khi họp hội đồng.

Bố cục một bản góp ý

Bản góp ý không cần dài; một hai trang là đủ nếu đủ các phần sau:

  1. Dòng đầu: "Ý kiến góp ý cho báo cáo ĐTM của dự án ..." ghi đúng tên dự án, chủ dự án, địa điểm như trên báo cáo.
  2. Người góp ý: họ tên, nơi ở, cách liên hệ; nếu góp ý chung thì ghi rõ nhóm hộ hoặc thôn nào và người đại diện.
  3. Quan hệ với dự án: nhà cách khu đất bao xa, theo hướng nào; có ruộng, ao, giếng, lồng bè ở gần điểm xả không.
  4. Các ý góp ý đánh số, mỗi ý gồm: nội dung báo cáo đang viết (dẫn trang), điều người góp ý thấy chưa đúng hoặc chưa đủ, căn cứ, đề nghị cụ thể.
  5. Đề nghị chung (nếu có): ví dụ đề nghị chủ dự án công khai kết quả quan trắc định kỳ cho xã, đề nghị có đầu mối tiếp nhận phản ánh.
  6. Ngày, chữ ký; danh sách ký tên kèm theo nếu là ý kiến chung.

Giữ lại một bản. Nếu gửi trực tiếp, xin ký nhận vào bản lưu; nếu gửi qua mạng, chụp lại trang xác nhận. Bản lưu này dùng để đối chiếu khi đọc kết quả tham vấn sau đó.

Mẫu câu hỏi theo từng loại tác động

Những câu dưới đây tự viết theo các vấn đề người dân hay gặp; thay phần trong ngoặc bằng chi tiết của dự án bạn đang xem.

Vấn đềCâu hỏi hoặc đề nghị mẫu
Nước thảiBáo cáo ghi xả nước thải sau xử lý vào (tên kênh). Kênh này bà con thôn (tên) dùng tưới lúa vào (mùa). Đề nghị nêu phương án khi hệ thống xử lý gặp sự cố trong mùa lấy nước và bổ sung điểm lấy mẫu tại (vị trí).
MùiBáo cáo dự báo mùi lan theo hướng (hướng). Khu dân cư thôn (tên) nằm đúng hướng này ở khoảng cách (khoảng cách). Đề nghị nêu cụ thể biện pháp khử mùi tại (hạng mục) và đầu mối người dân báo khi có mùi bất thường.
Nước giếngCác hộ quanh khu đất dùng giếng khoan làm nước sinh hoạt. Hiện trạng chỉ có (số) mẫu nước dưới đất. Đề nghị lấy thêm mẫu giếng của các hộ gần hồ chứa nước thải và đưa vào giám sát định kỳ.
Xe vận chuyểnTuyến xe chở nguyên liệu đi qua đường (tên), qua cổng trường (tên trường giả định). Đề nghị nêu khung giờ không cho xe chạy giờ học sinh đi học, về.
Thi côngBáo cáo ghi thời gian thi công khoảng (thời gian). Đề nghị nêu giờ thi công, biện pháp giảm bụi ở đoạn đường qua khu dân cư và cách xử lý khi đường làng hư hỏng do xe công trình.
Sự cốĐề nghị nêu cách chủ dự án thông báo cho người dân khi có sự cố rò rỉ, vỡ hồ hoặc cháy, và người dân cần làm gì.

Không cần dùng đủ sáu mẫu. Chọn hai ba vấn đề đúng với nhà mình và viết thật cụ thể sẽ có tác dụng hơn liệt kê mọi thứ.

Cách viết nên và không nên

So sánh để thấy cùng một mối lo có thể viết thành ý kiến được tiếp thu hoặc ý kiến bị trả lời cho qua:

Không nên viếtNên viết
Dự án này sẽ đầu độc cả làngBáo cáo chưa đánh giá tác động của nước thải tới đoạn kênh mà thôn dùng tưới, đề nghị bổ sung
Không đồng ý xây nhà máyKhông đồng ý vị trí cửa xả hiện tại vì sát điểm lấy nước tưới; đề nghị xem xét vị trí khác hoặc nâng mức xử lý
Báo cáo toàn số liệu giảĐiểm lấy mẫu nước mặt duy nhất nằm ở thượng lưu; đề nghị lấy thêm mẫu ở hạ lưu để số liệu nền đại diện hơn
Phải bồi thường cho dânĐề nghị nêu phương án xử lý, bồi thường khi có thiệt hại do sự cố, và đầu mối tiếp nhận yêu cầu
Yêu cầu dừng dự án ngayĐề nghị cơ quan thẩm định xem xét kỹ tác động tới (vấn đề cụ thể) trước khi phê duyệt

Cột bên phải không yếu hơn cột bên trái; nó chỉ chuyển nỗi lo thành thứ chủ dự án buộc phải trả lời bằng nội dung, và thứ hội đồng thẩm định có thể dùng khi yêu cầu chỉnh sửa báo cáo.

Góp ý chung của cả thôn hoặc một nhóm hộ

Khi nhiều hộ cùng lo một chuyện, một bản góp ý chung có lợi hơn hàng chục bản giống nhau. Cách làm thường thấy: vài người đại diện cùng đọc báo cáo, ghi các ý chính, đọc lại cho bà con nghe ở buổi sinh hoạt thôn, sửa theo ý kiến, rồi những hộ đồng ý ký tên vào danh sách kèm theo. Bản chung nên ghi rõ người đại diện để chủ dự án và cơ quan quản lý biết liên hệ ai.

Một bản chung tốt vẫn giữ nguyên tắc mỗi ý một vấn đề. Nếu trong thôn có ý kiến khác nhau, ví dụ một số hộ mong dự án mở để có việc làm, số khác lo nước thải, thì ghi cả hai, đừng gộp thành một ý kiến phản đối hay ủng hộ tuyệt đối. Báo cáo trung thực về ý kiến cộng đồng giúp cơ quan thẩm định đánh giá đúng.

Lưu ý quyền của từng người: ai không muốn ký thì không ký, và vẫn có thể gửi ý kiến riêng. Không thu chữ ký hộ, không ký thay người vắng nhà. Danh sách ký tên có dấu hiệu ký thay sẽ làm cả bản góp ý mất giá trị.

Sau khi gửi: theo dõi xem ý kiến được xử lý ra sao

Gửi xong chưa phải là hết việc. Những bước sau giúp biết ý kiến của mình có được lắng nghe hay không:

  • Hỏi UBND cấp xã hoặc người đại diện chủ dự án khi nào có bảng tổng hợp ý kiến tham vấn.
  • Khi báo cáo đã sửa hoặc đã được phê duyệt, đọc phần kết quả tham vấn, tìm dòng tương ứng với ý kiến của mình, xem ghi là tiếp thu hay giải trình.
  • Nếu ghi tiếp thu, mở mục được nêu trong báo cáo để kiểm tra nội dung đã sửa có đúng không.
  • Nếu ghi giải trình mà lý do chưa thuyết phục, có thể gửi ý kiến bằng văn bản tới cơ quan thẩm định trong giai đoạn thẩm định.
  • Lưu toàn bộ bản góp ý, xác nhận đã gửi và phần trả lời; sau này khi dự án vận hành, các cam kết đã tiếp thu là căn cứ để theo dõi.

Ý kiến không được tiếp thu không có nghĩa là vô ích. Nó vẫn nằm trong hồ sơ, và nếu sau này tác động xảy ra đúng như người dân đã cảnh báo, đó là bằng chứng cho thấy rủi ro đã được nêu từ trước.

Lỗi khiến góp ý bị trả lời cho qua

Hỏi điều báo cáo đã trả lời. Hỏi "nước thải xả đi đâu" trong khi báo cáo đã ghi rõ vị trí xả ở trang đầu. Câu trả lời sẽ chỉ là dẫn lại trang đó. Nên hỏi tiếp một bước: vị trí ấy có hợp lý không, vì sao.

Đòi điều ngoài phạm vi ĐTM. Đề nghị làm đường, xây nhà văn hoá, hỗ trợ tiền mặt hằng tháng. Đây là chuyện thoả thuận giữa địa phương và doanh nghiệp, có thể nêu, nhưng không phải nội dung đánh giá tác động nên thường được ghi "ngoài phạm vi báo cáo".

Gửi quá hạn hoặc gửi nhầm nơi. Ý kiến gửi khi thời hạn đăng tải đã kết thúc, hoặc gửi cho một cơ quan không liên quan, dễ không được đưa vào bảng tổng hợp.

Không có cách liên hệ. Ý kiến nặc danh, không địa chỉ khiến chủ dự án không thể hỏi lại để hiểu đúng ý, và khó xác định người góp ý có thuộc vùng chịu tác động hay không.

Một bản viết cho mọi dự án. Bản góp ý chép từ mạng, không nhắc gì tới vị trí, nguồn nước hay con đường cụ thể của dự án đang xem. Loại này thường nhận một câu trả lời cũng chung chung như vậy.

Câu hỏi thường gặp

Góp ý ĐTM có cần viết theo mẫu bắt buộc không?

Người dân không bắt buộc dùng một mẫu cố định khi gửi ý kiến. Điều cần là ghi rõ tên dự án, người góp ý, nội dung từng ý và đề nghị cụ thể. Ở buổi họp tham vấn, ý kiến nói miệng được ghi vào biên bản.

Không rành chuyên môn thì góp ý có được coi trọng không?

Có. Người dân không cần biết tính lan truyền ô nhiễm; giá trị nằm ở hiểu biết thực tế như dòng chảy, mùa ngập, nguồn nước đang dùng, giờ sinh hoạt. Những điều đó báo cáo thường thiếu và hội đồng thẩm định cần.

Có thể góp ý ủng hộ dự án không?

Được. Ý kiến ủng hộ kèm điều kiện, như ủng hộ nếu có giám sát nước giếng hay xe không chạy giờ học sinh, thường hữu ích hơn ủng hộ chung chung, vì nó biến thành cam kết cụ thể của chủ dự án.

Góp ý có bị lộ danh tính không, có sợ bị gây khó dễ?

Ý kiến tham vấn được ghi vào hồ sơ để xử lý. Nếu lo ngại, có thể góp ý chung qua đại diện thôn hoặc qua UBND cấp xã. Khi bị đe doạ hay gây khó dễ vì góp ý, nên báo chính quyền cấp xã và cơ quan công an.

Chủ dự án trả lời ý kiến bằng một câu cam kết chung thì làm sao?

Có thể gửi văn bản tới cơ quan thẩm định, chỉ rõ ý kiến nào chưa được trả lời cụ thể và đề nghị hội đồng yêu cầu chủ dự án làm rõ. Kèm bản góp ý gốc và phần trả lời để người đọc đối chiếu nhanh.

Nên gửi góp ý qua kênh nào là chắc nhất?

Phát biểu trực tiếp tại buổi họp tham vấn để được ghi biên bản, gửi qua kênh đăng tải trong thời hạn, hoặc gửi văn bản qua UBND cấp xã. Dùng hai kênh cùng lúc với cùng nội dung giúp giảm rủi ro thất lạc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138