TacDong.comTác Động
Thẩm định và phê duyệt

Khảo sát thực tế khi thẩm định ĐTM: đoàn kiểm tra xem gì và cách chuẩn bị hiện trường

Đoàn khảo sát thẩm định ĐTM thường đi xem vị trí, nguồn tiếp nhận nước thải, khu dân cư lân cận. Cách chuẩn bị lộ trình, người dẫn và những chỗ hay bị hỏi lại.

A small group of inspectors in rubber boots walks a muddy path beside an irrigation canal next to a pig farm, wide shot from behind, hazy afternoon light

Khảo sát thực tế là bước cơ quan thẩm định cử đoàn tới khu vực dự án để đối chiếu những gì báo cáo ĐTM mô tả với hiện trạng ngoài hiện trường: vị trí, ranh giới, khoảng cách tới khu dân cư, nguồn tiếp nhận nước thải, các đối tượng nhạy cảm xung quanh. Không phải hồ sơ nào cũng có khảo sát; cơ quan thẩm định quyết định tuỳ dự án. Khi có, đây là lúc báo cáo bị thử thách bằng mắt thường, và những chỗ "trên giấy thì ổn" thường lộ ra ở đây.

Phần dưới đây mô tả đoàn khảo sát thường gồm ai, đi xem những điểm nào, chủ dự án nên chuẩn bị lộ trình và người dẫn ra sao, cùng danh sách những sai lệch hay gặp giữa báo cáo và thực địa. Cuối bài có gợi ý riêng cho cơ sở đang hoạt động muốn mở rộng, vì trường hợp này đoàn còn xem cả hiện trạng vận hành.

Khi nào có khảo sát và đoàn gồm ai

Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 và văn bản hướng dẫn, trong quá trình thẩm định, cơ quan thẩm định có thể khảo sát thực tế, lấy mẫu phân tích kiểm chứng và lấy ý kiến các bên liên quan. Dự án ở vị trí nhạy cảm, gần khu dân cư, xả thải ra nguồn nước dùng cho sinh hoạt hay tưới tiêu, hoặc có ý kiến phản ánh của người dân thì khả năng có khảo sát cao hơn.

Đoàn thường gồm một số thành viên hội đồng thẩm định, chuyên viên thụ lý hồ sơ, đôi khi có đại diện cơ quan quản lý ở địa phương như Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi có dự án. Chủ dự án và đơn vị tư vấn được báo trước lịch để chuẩn bị và đi cùng.

Thời điểm khảo sát có thể trước hoặc cùng đợt với phiên họp hội đồng. Có nơi bố trí đoàn khảo sát buổi sáng rồi họp ngay buổi chiều tại địa phương, nên chủ dự án cần chuẩn bị cả hai việc cùng lúc. Hỏi rõ lịch ngay khi nhận quyết định thành lập hội đồng để không bị động.

Những điểm đoàn thường đi xem

Dù loại hình khác nhau, các điểm dưới đây có mặt trong hầu hết lộ trình khảo sát. Chủ dự án nên đi trước một lượt theo đúng danh sách này:

  • Ranh giới khu đất và mốc giới, đối chiếu với diện tích, hình dạng trong báo cáo.
  • Vị trí dự kiến đặt hệ thống xử lý nước thải, bể sự cố, khu lưu chứa chất thải rắn và chất thải nguy hại.
  • Điểm xả nước thải sau xử lý và dòng chảy tiếp nhận: mương, kênh, suối, sông; đoàn thường đi dọc một đoạn để xem nước chảy về đâu.
  • Nhà dân, trường học, trạm y tế gần nhất; khoảng cách thực tế so với con số trong báo cáo.
  • Đường vận chuyển nguyên liệu, sản phẩm: có đi xuyên khu dân cư, qua cầu yếu, qua chợ không.
  • Hướng gió chủ đạo và địa hình: khu dân cư nằm cuối gió hay đầu gió, vùng trũng nào dễ ngập khi mưa.
  • Các đối tượng nhạy cảm khác: giếng nước của dân, ao nuôi thuỷ sản, rừng, di tích.

Với dự án chăn nuôi, đoàn gần như chắc chắn đi xem đường thoát nước mưa và nước thải tới nguồn tiếp nhận. Một trại heo ở xã trung du từng bị yêu cầu điều chỉnh vị trí hồ sinh học chỉ vì đoàn phát hiện chỗ đặt hồ nằm ở góc trũng, mùa mưa nước từ đồi đổ xuống có thể làm tràn.

Chuẩn bị lộ trình và người dẫn đoàn

Một buổi khảo sát trôi chảy là buổi đã được đi thử trước. Các bước chuẩn bị nên làm:

  1. Lập lộ trình đi theo thứ tự hợp lý: cổng vào, khu sản xuất dự kiến, khu xử lý, điểm xả, nguồn tiếp nhận, khu dân cư gần nhất.
  2. Đánh dấu ngoài thực địa các vị trí chưa có công trình bằng cọc hoặc dây màu, để đoàn hình dung được nhà xưởng, bể xử lý sẽ đặt ở đâu.
  3. Chuẩn bị sơ đồ mặt bằng in khổ lớn, có hướng bắc, thước tỷ lệ, vị trí điểm lấy mẫu môi trường nền.
  4. Giao một người am hiểu hiện trường dẫn đoàn, và một kỹ sư trả lời câu hỏi kỹ thuật; tư vấn đi cùng để ghi nhận.
  5. Chuẩn bị phương tiện đi lại, ủng, mũ, nước uống nếu hiện trường xa, lầy hoặc dốc.
  6. Thông báo trước cho chính quyền xã và hộ dân lân cận nếu đoàn cần đi qua đất của dân.

Đừng dựng hiện trường "đẹp" khác với thực tế. Đoàn khảo sát quan tâm tới sự trùng khớp giữa báo cáo và hiện trạng hơn là sự gọn gàng. Một bãi đất trống được đánh dấu rõ ràng có giá trị hơn một khu đã san gạt trái với mô tả trong báo cáo.

Sai lệch hay gặp giữa báo cáo và thực địa

Những sai lệch dưới đây là nguồn chính của các yêu cầu chỉnh sửa sau khảo sát. Phát hiện trước là sửa được trước:

Báo cáo ghiThực địa cho thấyHệ quả thường gặp
Nhà dân gần nhất cách vài trăm métCó nhà mới xây sát ranh giới mà báo cáo chưa cập nhậtPhải đánh giá lại tác động mùi, tiếng ồn; có thể phải lùi vị trí công trình
Nước thải xả ra kênh dẫn ra sôngKênh là mương tưới đang dùng cho ruộng lúaPhải lấy ý kiến đơn vị quản lý thuỷ lợi, siết chất lượng nước sau xử lý
Khu đất bằng phẳng, không ngậpCó vệt nước đọng, dấu ngập mùa mưaPhải nâng cốt nền khu xử lý, bổ sung phương án thoát nước
Đường vận chuyển qua đường liên xãĐường đi qua cổng trường họcPhải bổ sung biện pháp an toàn, giờ vận chuyển
Không có giếng nước sinh hoạt gầnDân trong xóm vẫn dùng giếng khoanPhải bổ sung giám sát nước dưới đất và biện pháp chống thấm

Phần lớn những sai lệch này không do cố ý mà do báo cáo được viết dựa trên khảo sát cũ hoặc ảnh vệ tinh. Cách phòng là trước ngày khảo sát, chủ dự án tự đi một vòng với bản báo cáo trong tay và đánh dấu mọi chỗ không khớp.

Cơ sở đang hoạt động mở rộng: đoàn còn nhìn vào vận hành

Khi dự án là mở rộng hoặc nâng công suất của một cơ sở đang chạy, đoàn khảo sát không chỉ xem khu đất mới. Họ thường đi qua hệ thống xử lý hiện có, khu chứa chất thải nguy hại, hồ sơ quan trắc định kỳ và cách cơ sở đang thực hiện các yêu cầu môi trường đã được duyệt trước đó.

Một xưởng gỗ đang hoạt động muốn mở thêm dây chuyền sơn sẽ bị hỏi: hệ thống hút bụi hiện tại chạy ổn không, sổ theo dõi vận hành có ghi đều không, chất thải nguy hại như giẻ lau dính sơn, thùng dung môi rỗng đang lưu ở đâu và giao cho ai. Nếu hiện trạng đang có vấn đề, hội đồng khó tin vào phần biện pháp cho dây chuyền mới.

Vì vậy, trước khi nộp hồ sơ mở rộng, cơ sở nên tự rà lại tình trạng tuân thủ hiện tại: kho chất thải nguy hại có mái che, có gờ chống tràn không, chứng từ chuyển giao còn đủ không, kết quả quan trắc gần nhất có đạt không. Sửa những thứ này trước khi đoàn đến tốn ít hơn nhiều so với bị ghi vào biên bản.

Áp vào trường hợp của bạn: kiểm lại sáng hôm khảo sát

Buổi sáng trước khi đoàn tới, một người phụ trách nên đi nhanh một vòng và đánh dấu từng mục dưới đây. Danh sách này viết cho một dự án chưa xây dựng; cơ sở đang hoạt động thì cộng thêm phần vận hành ở mục trên:

  • Cổng vào mở sẵn, lối đi tới từng điểm dừng không bị vật liệu, xe máy chắn.
  • Cọc, dây đánh dấu vị trí nhà xưởng, bể xử lý, kho chất thải còn nguyên, không bị đổ sau mưa đêm.
  • Sơ đồ mặt bằng khổ lớn, bản báo cáo đã đánh dấu các trang hay được hỏi, bảng câu trả lời soạn sẵn.
  • Kỹ sư công nghệ và người dẫn đoàn có mặt sớm, điện thoại liên lạc với chuyên viên thụ lý để biết giờ đoàn tới.
  • Đã báo cho hộ dân có đất đoàn cần đi qua, tránh cảnh đoàn đứng chờ trước một cánh cổng khoá.
  • Có người ghi chép và chụp ảnh tại từng vị trí, ghi rõ giờ và nội dung trao đổi.
  • Nếu hôm trước có mưa lớn, kiểm xem điểm xả, mương tiếp nhận, khu trũng có gì khác so với mô tả trong báo cáo để chủ động giải thích.

Mục cuối nghe như chi tiết nhỏ nhưng thường được việc. Đoàn tới sau một đêm mưa mà thấy nước đọng ở góc đất, nếu chủ dự án đã biết trước và nói ngay phương án nâng cốt nền, câu chuyện sẽ khác hẳn so với khi để thành viên hội đồng tự phát hiện rồi ghi vào biên bản.

Sau buổi khảo sát: biên bản và cách theo tiếp

Kết quả khảo sát thường được ghi thành biên bản hoặc lồng vào ý kiến của thành viên hội đồng tại phiên họp. Những điểm đoàn ghi nhận sẽ xuất hiện lại trong kết luận và văn bản yêu cầu chỉnh sửa, nên chủ dự án cần nắm chính xác đoàn đã thấy gì.

Trong lúc đi, cử người ghi lại mọi câu hỏi và nhận xét tại từng vị trí, chụp ảnh hiện trạng tại đúng chỗ đoàn dừng. Những tấm ảnh này rất có ích khi giải trình sau này, ví dụ chứng minh vị trí điểm xả đã điều chỉnh, hay hồ sinh học đã được dời lên chỗ cao hơn.

Nếu đoàn yêu cầu lấy mẫu kiểm chứng, hãy hỗ trợ việc tiếp cận vị trí lấy mẫu và ghi nhận ngày giờ, vị trí. Kết quả mẫu kiểm chứng có thể khác số liệu môi trường nền trong báo cáo; khi đó cần chuẩn bị giải thích nguyên nhân, như mùa lấy mẫu khác nhau, chứ không vội bác bỏ.

Câu hỏi thường gặp

Thẩm định ĐTM có bắt buộc khảo sát thực tế không?

Không phải mọi hồ sơ đều có khảo sát. Cơ quan thẩm định quyết định có tổ chức khảo sát hay không tuỳ tính chất, vị trí và mức độ nhạy cảm của dự án. Dự án gần khu dân cư hoặc nguồn nước thường có khả năng được khảo sát cao hơn.

Dự án chưa xây dựng gì thì đoàn khảo sát xem cái gì?

Đoàn xem khu đất, ranh giới, địa hình, nguồn tiếp nhận nước thải, khu dân cư và đối tượng nhạy cảm xung quanh. Chủ dự án nên đánh dấu ngoài thực địa vị trí các công trình dự kiến để đoàn hình dung được bố trí trong báo cáo.

Chủ dự án có phải lo chi phí đi lại cho đoàn khảo sát không?

Chi phí cho hoạt động thẩm định được giải quyết theo quy định về phí thẩm định và kinh phí của cơ quan thẩm định. Chủ dự án hỗ trợ việc tiếp cận hiện trường như dẫn đường, mở cổng, nhưng không nên tự ý chi những khoản ngoài quy định.

Đoàn khảo sát phát hiện sai khác với báo cáo thì có bị trả hồ sơ ngay không?

Thường sai khác sẽ được đưa vào ý kiến của hội đồng và yêu cầu chỉnh sửa, bổ sung. Chỉ khi sai khác làm thay đổi căn bản đánh giá, như vị trí không phù hợp, thì kết luận mới có thể là không thông qua.

Có thể đề nghị dời lịch khảo sát không?

Có thể đề nghị khi có lý do chính đáng như thời tiết làm hiện trường không tiếp cận được. Tuy vậy dời lịch thường kéo theo dời phiên họp, nên chỉ đề nghị khi thật sự cần và báo sớm cho cơ quan thẩm định.

Người dân xung quanh có được nói chuyện với đoàn khảo sát không?

Đoàn có thể trao đổi với chính quyền xã và người dân tại hiện trường để hiểu thêm tình hình. Chủ dự án không nên ngăn cản; ý kiến nào đúng thì tiếp thu, ý kiến nào chưa đúng thì giải thích bằng số liệu trong báo cáo.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138