Hội đồng thẩm định ĐTM kết luận theo ba mức: thông qua không cần chỉnh sửa, thông qua với điều kiện phải chỉnh sửa, bổ sung, hoặc không thông qua. Mức đầu hiếm gặp; mức hai là kết quả phổ biến nhất và dẫn tới bước hoàn thiện báo cáo rồi phê duyệt; mức ba nghĩa là báo cáo chưa đủ cơ sở để phê duyệt, chủ dự án phải lập lại hoặc chỉnh sửa lớn và đề nghị thẩm định lại.
Điều quan trọng không phải là nhãn kết luận mà là lý do đằng sau nó. Hai báo cáo cùng bị không thông qua có thể chỉ khác nhau ở chỗ một bên thiếu số liệu, còn bên kia đặt dự án ở vị trí không phù hợp. Bài này giải thích từng mức, những lý do hay dẫn tới không thông qua, và một bảng giúp chủ dự án quyết định nên sửa báo cáo, sửa dự án hay dừng lại xem xét lại toàn bộ.
Ba mức kết luận và đường đi tiếp của hồ sơ
Bảng dưới đây tóm tắt ý nghĩa thực tế của từng mức. Cách tính kết luận từ phiếu của các thành viên theo quy định hiện hành.
| Mức kết luận | Ý nghĩa | Hồ sơ đi tiếp thế nào | Việc chủ dự án làm ngay |
|---|---|---|---|
| Thông qua không chỉnh sửa | Báo cáo đạt, không cần bổ sung | Cơ quan thẩm định trình phê duyệt kết quả thẩm định | Theo dõi để nhận quyết định, chuẩn bị triển khai các yêu cầu |
| Thông qua với điều kiện chỉnh sửa, bổ sung | Báo cáo cơ bản đạt, còn các điểm phải hoàn thiện | Chủ dự án nộp bản hoàn thiện kèm giải trình; cơ quan thẩm định kiểm rồi trình phê duyệt | Lập bảng việc, phân loại ý kiến, đặt hạn cho tư vấn |
| Không thông qua | Báo cáo chưa đủ cơ sở để phê duyệt | Cơ quan thẩm định có văn bản trả lời nêu lý do; muốn tiếp tục phải lập lại và nộp hồ sơ thẩm định lại | Đọc kỹ lý do, đánh giá gốc rễ, quyết định sửa báo cáo hay sửa dự án |
Chủ dự án nhận kết quả qua văn bản thông báo của cơ quan thẩm định, không chỉ qua lời công bố tại phiên họp. Mọi kế hoạch tiếp theo nên dựa trên văn bản này.
Thông qua có chỉnh sửa: kết quả phổ biến, đừng chủ quan
Đa số báo cáo đi qua mức này. Nó có nghĩa là hội đồng chấp nhận hướng tiếp cận, vị trí và giải pháp chính, nhưng còn những điểm phải làm rõ hoặc bổ sung. Nghe như đã xong, nhưng thực tế khoảng thời gian từ phiên họp tới quyết định phê duyệt dài hay ngắn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào chủ dự án.
Cái bẫy ở đây là tâm lý "đã được thông qua rồi". Tư vấn chuyển sang dự án khác, chủ dự án bận chuyện xây dựng, bản hoàn thiện nằm đó vài tháng. Trong thời gian đó, có thể có văn bản pháp luật mới, có thể thông tin dự án lại thay đổi, và đến khi nộp thì lại phát sinh yêu cầu mới.
Một số ý kiến trong mức này có thể nặng hơn vẻ ngoài: yêu cầu bổ sung công đoạn xử lý, lắp thêm thiết bị giám sát, đổi vị trí điểm xả. Đọc kỹ để nhận ra ý kiến nào là thay đổi đầu tư thật sự, đưa lên người quyết định ngay. Mức "thông qua có chỉnh sửa" không có nghĩa là mọi điều kiện đều nhẹ.
Đọc văn bản kết quả để biết lần sửa nặng hay nhẹ
Cùng một nhãn "thông qua có chỉnh sửa", có hồ sơ chỉ cần vài ngày, có hồ sơ mất cả mùa. Những dấu hiệu dưới đây giúp bạn ước sớm khối lượng việc:
- Từ ngữ trong ý kiến: "làm rõ", "thống nhất số liệu" thường là việc giấy tờ; "bổ sung khảo sát", "đo đạc lại", "xem xét điều chỉnh vị trí" là việc ngoài hiện trường.
- Ý kiến chạm tới công trình: bất kỳ ý kiến nào nhắc tới thêm bể, thêm thiết bị, đổi công nghệ đều kéo theo bản vẽ và dự toán mới.
- Ý kiến của cơ quan liên quan: yêu cầu có văn bản thoả thuận của đơn vị quản lý thuỷ lợi hay khu công nghiệp phụ thuộc vào lịch của nơi khác.
- Số lượng ý kiến lặp lại: nhiều thành viên cùng nêu một điểm nghĩa là điểm đó là trọng tâm, phải giải quyết thật kỹ.
- Yêu cầu lấy mẫu theo mùa: nếu hội đồng muốn số liệu mùa khô mà bây giờ đang mùa mưa, thời gian chờ có thể tính bằng tháng.
Lập ước tính này ngay trong tuần đầu và báo cho ban quản lý dự án, ngân hàng hay đối tác nếu tiến độ của họ phụ thuộc vào quyết định phê duyệt. Báo sớm một lịch thực tế tốt hơn nhiều so với hứa một ngày rồi lùi nhiều lần.
Những lý do hay dẫn tới không thông qua
Vị trí không phù hợp. Dự án đặt ở chỗ mâu thuẫn với quy hoạch, nằm quá gần khu dân cư hoặc nguồn nước sinh hoạt, hoặc nguồn tiếp nhận không còn khả năng chịu tải. Đây là lý do khó sửa nhất vì nằm ngoài báo cáo.
Công nghệ xử lý không đáp ứng. Hệ thống xử lý đề xuất không đủ công suất, không phù hợp đặc tính chất thải, hoặc không có cơ sở chứng minh đạt quy chuẩn. Có thể sửa bằng cách thay công nghệ, nhưng kéo theo thay đổi chi phí.
Số liệu nền không tin cậy. Mẫu lấy không đại diện, quá ít, do đơn vị không đủ điều kiện phân tích, hoặc số liệu có dấu hiệu sao chép từ dự án khác. Hội đồng không thể đánh giá tác động khi nền không vững.
Nhận dạng tác động thiếu nghiêm trọng. Bỏ sót một nguồn thải chính, như nước thải từ khâu rửa thiết bị hay khí thải từ lò hơi. Báo cáo bỏ sót nguồn chính thường bị coi là chưa đủ cơ sở.
Tham vấn không đúng quy định. Không tham vấn đúng đối tượng, không có kết quả tham vấn, hoặc ý kiến phản đối mạnh của cộng đồng chưa được giải quyết thoả đáng.
Thông tin không trung thực. Mô tả khác hẳn thực địa, số liệu mâu thuẫn nặng giữa các phần. Khi đó niềm tin vào cả báo cáo bị ảnh hưởng.
Không thông qua: sửa báo cáo, sửa dự án hay dừng lại
Đọc lý do rồi đặt nó vào bảng dưới đây. Câu hỏi then chốt là gốc rễ nằm ở câu chữ của báo cáo hay ở chính dự án:
| Gốc rễ của lý do | Hướng xử lý hợp lý | Chi phí, thời gian tương đối |
|---|---|---|
| Báo cáo trình bày kém, thiếu tính toán, sai sót số liệu | Lập lại báo cáo với tư vấn có năng lực hơn hoặc yêu cầu tư vấn hiện tại làm lại | Vừa phải; chủ yếu là thời gian lập lại và thẩm định lại |
| Số liệu nền không đủ, không đại diện | Tổ chức lấy mẫu lại đúng vị trí, đúng thời điểm, đơn vị đủ điều kiện | Phụ thuộc lịch quan trắc và mùa lấy mẫu |
| Công nghệ xử lý không phù hợp | Thiết kế lại hệ thống xử lý, cập nhật báo cáo theo công nghệ mới | Lớn hơn, kéo theo thay đổi đầu tư |
| Tham vấn chưa đạt, cộng đồng phản đối | Tổ chức tham vấn lại nghiêm túc, giải quyết ý kiến, điều chỉnh giải pháp nếu ý kiến có cơ sở | Khó đoán; phụ thuộc mức độ đồng thuận |
| Vị trí không phù hợp | Xem lại vị trí, quy mô hoặc loại hình dự án; có khi phải đổi địa điểm | Lớn nhất; có thể làm thay đổi cả phương án đầu tư |
Chỗ hay sai là đem một lý do thuộc dòng cuối đi giải quyết như dòng đầu: thuê tư vấn khác viết lại hay hơn, nộp lại, rồi bị không thông qua lần hai. Nếu hội đồng nói vị trí không phù hợp, viết lại bao nhiêu lần cũng không thay đổi được khoảng cách tới nhà dân.
Các bước sau khi nhận văn bản không thông qua
Không thông qua là tin không vui, nhưng có cách xử lý bình tĩnh và có thứ tự:
- Đọc kỹ văn bản trả lời và biên bản họp nếu được cung cấp, liệt kê từng lý do.
- Gặp chuyên viên thụ lý hoặc cơ quan thẩm định để hỏi rõ lý do nào là chính, lý do nào là phụ.
- Họp nội bộ cùng tư vấn, xếp từng lý do vào bảng gốc rễ ở trên.
- Với lý do thuộc dự án như vị trí, công nghệ, đưa lên người quyết định đầu tư để cân nhắc điều chỉnh.
- Đánh giá lại năng lực đơn vị tư vấn; nếu lý do là báo cáo kém thì đây là lúc cân nhắc thay đổi.
- Lập kế hoạch lập lại báo cáo, bao gồm cả việc lấy mẫu và tham vấn lại nếu cần.
- Nộp hồ sơ đề nghị thẩm định lại theo thủ tục, nộp phí theo quy định cho lần thẩm định mới.
Bước hai thường bị bỏ qua vì chủ dự án ngại. Nhưng một cuộc trao đổi ngắn có thể cho biết hội đồng chủ yếu lo ngại điểm gì, và tiết kiệm cho bạn rất nhiều công sửa những chỗ không phải trọng tâm.
Áp vào trường hợp của bạn: hai tình huống giả định
Trại heo của một hộ ở xã C bị không thông qua với hai lý do: số liệu nước mặt chỉ lấy một đợt vào mùa mưa, và chưa đánh giá tác động tới giếng nước của các hộ phía dưới dốc. Cả hai lý do đều nằm ở báo cáo, không ở vị trí. Chủ trại lấy mẫu bổ sung vào mùa khô, khảo sát giếng của các hộ lân cận, bổ sung biện pháp chống thấm hồ chứa. Hồ sơ nộp lại và được thông qua có điều kiện ở lần sau.
Một xưởng tái chế nhựa nhỏ dự định đặt sát một khu dân cư mới, bị không thông qua vì vị trí không bảo đảm khoảng cách và mùi. Chủ xưởng ban đầu định thuê tư vấn khác viết lại. Sau khi trao đổi với cơ quan thẩm định, chủ xưởng hiểu rằng gốc rễ là địa điểm, và quyết định tìm mặt bằng trong một cụm công nghiệp. Mất thêm thời gian, nhưng tránh được một lần thẩm định lại vô ích.
Điểm chung của hai trường hợp: chủ dự án đã đọc đúng lý do trước khi hành động. Đó là việc tốn ít nhất mà đem lại nhiều nhất trong cả giai đoạn sau một kết luận không thông qua.
Câu hỏi thường gặp
Báo cáo ĐTM bị không thông qua có được nộp lại không?
Được. Chủ dự án lập lại hoặc chỉnh sửa báo cáo để khắc phục các lý do đã nêu, sau đó nộp hồ sơ đề nghị thẩm định lại theo thủ tục. Lần thẩm định lại thường phải nộp phí theo quy định như một lần thẩm định mới.
Thông qua với điều kiện chỉnh sửa có cần họp hội đồng lần hai không?
Thông thường không cần họp lại. Cơ quan thẩm định kiểm bản hoàn thiện và văn bản giải trình, có thể lấy ý kiến một số thành viên hội đồng, rồi trình phê duyệt khi báo cáo đã đạt.
Chủ dự án có được khiếu nại kết quả thẩm định không?
Chủ dự án có quyền khiếu nại quyết định hành chính theo pháp luật về khiếu nại nếu cho rằng quyền lợi hợp pháp bị xâm phạm. Tuy vậy với kết luận chuyên môn, cách hiệu quả thường là trao đổi, giải trình bằng căn cứ kỹ thuật và khắc phục các điểm hội đồng nêu.
Kết quả thẩm định được công bố trước hay sau khi họp?
Chủ tịch hội đồng có thể nêu kết luận ngay cuối phiên họp, nhưng kết quả chính thức được gửi tới chủ dự án bằng văn bản thông báo của cơ quan thẩm định. Nên dựa vào văn bản này để lập kế hoạch.
Không thông qua có ảnh hưởng tới các thủ tục đầu tư khác không?
Có thể. Kết quả thẩm định ĐTM là căn cứ cho một số thủ tục và quyết định đầu tư tiếp theo của dự án thuộc diện phải lập ĐTM. Khi chưa được phê duyệt, các bước phụ thuộc vào nó sẽ phải chờ.
Có thể chia nhỏ dự án để không phải thẩm định lại ở mức cao hơn không?
Không nên và không đúng quy định. Chia nhỏ dự án để né đánh giá tác động môi trường là vi phạm, có thể bị xử phạt và buộc thực hiện lại thủ tục. Hướng đúng là khắc phục lý do không thông qua.