Hợp đồng tư vấn môi trường tốt là hợp đồng mà khi hồ sơ bị trả, tiến độ trễ hay dự án đổi thiết kế, hai bên mở ra là biết ngay ai làm gì, ai trả tiền gì. Muốn vậy, hợp đồng cần mười hai điều khoản, trong đó ba điều hay thiếu nhất là sản phẩm giao cụ thể, trách nhiệm khi hồ sơ phải chỉnh sửa và thanh toán gắn với mốc pháp lý chứ không gắn với ngày tháng.
Bài này đi qua mười hai điều khoản đó theo thứ tự thường gặp trong một hợp đồng dịch vụ, mỗi điều có câu chữ gợi ý và lỗi hay gặp. Đây không phải mẫu hợp đồng để ký ngay; bạn vẫn nên để người phụ trách pháp chế hoặc luật sư của doanh nghiệp rà lại phần pháp lý chung.
Điều khoản 1 đến 3: phạm vi, căn cứ và sản phẩm giao
1. Phạm vi công việc. Ghi rõ là lập báo cáo ĐTM, hồ sơ đề nghị cấp giấy phép môi trường hay hồ sơ đăng ký môi trường, cho dự án nào, ở đâu, công suất bao nhiêu theo hồ sơ thiết kế hiện tại. Kèm phụ lục danh sách hạng mục: khảo sát, lấy mẫu với số điểm và số đợt, tham vấn cộng đồng, bảo vệ hội đồng, chỉnh sửa, nộp hồ sơ. Câu "và các công việc liên quan khác" không có giá trị gì khi tranh chấp.
2. Căn cứ đầu vào. Liệt kê tài liệu chủ dự án đã giao làm căn cứ: báo cáo nghiên cứu khả thi, bản vẽ mặt bằng, thuyết minh công nghệ, phiên bản và ngày. Điều này quan trọng vì khi tài liệu thay đổi, đó là căn cứ để tính phần làm lại.
3. Sản phẩm giao. Không chỉ là "bộ hồ sơ". Ghi cụ thể: bản dự thảo để chủ dự án đọc, bản hoàn chỉnh để nộp, số bộ in, bản mềm có thể chỉnh sửa, các phiếu kết quả phân tích gốc, biên bản lấy mẫu, biên bản họp tham vấn, bản đã chỉnh sửa sau hội đồng. Bản mềm có thể chỉnh sửa rất hay bị quên, đến khi đổi đơn vị hoặc làm hồ sơ điều chỉnh thì không có.
Điều khoản 4 đến 6: tiến độ, đầu mối và nhân sự
4. Tiến độ theo mốc, tách phần của ai. Chia tiến độ thành các mốc: khảo sát, lấy mẫu, bản dự thảo, chủ dự án góp ý, bản nộp, họp hội đồng, bản chỉnh sửa. Với mỗi mốc ghi số ngày và bên chịu trách nhiệm. Thời gian cơ quan nhà nước xem xét không nằm trong phần tiến độ của tư vấn, nhưng thời gian tư vấn sửa hồ sơ sau khi có ý kiến thì phải nằm trong đó.
5. Đầu mối liên lạc. Mỗi bên chỉ định một người, ghi họ tên và chức vụ. Mọi yêu cầu thay đổi phải qua hai người này, bằng thư điện tử hoặc văn bản. Tránh tình trạng kỹ sư công nghệ của chủ dự án gọi riêng cho tư vấn đổi một con số mà giám đốc không biết.
6. Nhân sự chủ chốt. Ghi tên chủ nhiệm hồ sơ và người bảo vệ trước hội đồng. Nếu thay người, tư vấn phải thông báo trước và người thay thế phải có năng lực tương đương. Điều khoản này giữ cho hồ sơ không bị giao xuống người mới vào nghề giữa chừng.
Điều khoản 7: thanh toán gắn với mốc pháp lý
Thanh toán theo ngày tháng dễ thành trả tiền trước khi có việc. Gắn từng đợt với một sự kiện kiểm chứng được thì cả hai bên đều có động lực. Một cách chia tham khảo, tỷ lệ cụ thể do hai bên thoả thuận:
| Đợt | Gắn với sự kiện | Lý do |
|---|---|---|
| Tạm ứng | Ký hợp đồng | Đủ để tư vấn đi khảo sát, lấy mẫu; không nên quá lớn |
| Đợt hai | Chủ dự án nhận bản dự thảo đạt yêu cầu và có phiếu kết quả phân tích | Xác nhận phần việc kỹ thuật đã xong |
| Đợt ba | Hồ sơ được cơ quan tiếp nhận là hợp lệ | Hồ sơ đã qua vòng kiểm hình thức |
| Đợt cuối | Có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM hoặc giấy phép môi trường | Mục tiêu cuối cùng của hợp đồng |
Nếu tư vấn không đồng ý gắn đợt cuối với quyết định, có thể gắn với mốc "nộp bản chỉnh sửa sau hội đồng", kèm điều khoản tư vấn vẫn có nghĩa vụ hỗ trợ đến khi có quyết định. Điều cần tránh là trả gần hết tiền trước khi hồ sơ qua hội đồng.
Điều khoản 8 và 9: chỉnh sửa hồ sơ và phát sinh
8. Chỉnh sửa theo ý kiến cơ quan. Ghi rõ tư vấn chịu trách nhiệm chỉnh sửa, bổ sung hồ sơ theo ý kiến của cơ quan thẩm định, hội đồng, đoàn kiểm tra cho đến khi có quyết định, không giới hạn số vòng nếu lỗi thuộc về nội dung tư vấn lập. Nếu phải lấy mẫu bổ sung vì tư vấn lấy thiếu so với yêu cầu đã biết, chi phí do tư vấn chịu.
9. Phát sinh do chủ dự án. Khi chủ dự án đổi công suất, công nghệ, vị trí hoặc yêu cầu thêm hạng mục ngoài phạm vi, hai bên lập phụ lục bổ sung, có khối lượng và giá trước khi làm. Ghi sẵn đơn giá cho các việc hay phát sinh như lấy thêm một điểm mẫu, họp tham vấn thêm một lần, một chuyến đi thêm. Có đơn giá trước thì phát sinh không thành cuộc mặc cả lúc đang gấp.
Câu chữ gợi ý. "Bên B chịu trách nhiệm hoàn thiện hồ sơ theo mọi ý kiến bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền cho đến khi có quyết định, trừ trường hợp ý kiến đó phát sinh từ việc Bên A thay đổi thông tin dự án sau ngày giao căn cứ đầu vào." Câu này tách bạch lỗi của ai mà không cần liệt kê từng trường hợp.
Điều khoản 10 và 11: bảo mật, sở hữu hồ sơ
10. Bảo mật thông tin dự án. Hồ sơ môi trường chứa công nghệ, công suất, nguyên liệu, đôi khi cả kế hoạch mở rộng chưa công bố. Tư vấn không được dùng thông tin này cho bên thứ ba, trừ phần phải công khai theo quy định. Lưu ý: báo cáo ĐTM sau khi phê duyệt và một số thông tin về giấy phép thuộc diện công khai, nên điều khoản bảo mật không được viết theo kiểu cấm mọi công bố, vì như thế trái quy định.
11. Quyền sử dụng hồ sơ. Chủ dự án được toàn quyền sử dụng hồ sơ, số liệu và bản mềm cho các thủ tục sau này của dự án, kể cả khi giao cho đơn vị khác làm hồ sơ điều chỉnh. Tư vấn được nêu dự án trong danh sách kinh nghiệm nếu chủ dự án đồng ý, có thể ẩn tên.
Lỗi hay gặp. Hợp đồng không nói gì về bản mềm, đến khi chủ dự án đổi đơn vị thì tư vấn cũ chỉ giao bản in, đơn vị mới phải gõ lại từ đầu, mất vài tuần và tốn thêm chi phí.
Điều khoản 12: chấm dứt hợp đồng và giải quyết tranh chấp
Khi nào được chấm dứt. Chủ dự án nên có quyền chấm dứt khi tư vấn trễ một mốc quá số ngày nhất định mà không có lý do chính đáng, hoặc khi hồ sơ bị trả nhiều lần vì cùng một lỗi nội dung. Tư vấn có quyền chấm dứt khi chủ dự án không giao tài liệu, không thanh toán đúng hạn.
Thanh lý khi chấm dứt giữa chừng. Tính theo khối lượng đã làm, có biên bản xác nhận. Tư vấn giao lại toàn bộ bản mềm, phiếu kết quả, biên bản đã có. Không có điều khoản này, chủ dự án rất khó đổi đơn vị giữa chừng.
Giải quyết tranh chấp. Ưu tiên thương lượng, sau đó theo thoả thuận về trọng tài hoặc toà án. Ghi rõ văn bản làm căn cứ khi có mâu thuẫn: hợp đồng, phụ lục phạm vi, các thư điện tử thống nhất qua đầu mối.
Tình huống giả định: một hợp đồng thiếu ba điều khoản
Công ty TNHH B ký hợp đồng lập hồ sơ giấy phép môi trường cho nhà máy bao bì, hợp đồng dài hai trang: phạm vi ghi "lập hồ sơ đề nghị cấp giấy phép môi trường theo quy định", thanh toán bảy mươi phần trăm khi ký, phần còn lại khi nộp hồ sơ. Không có danh sách sản phẩm giao, không có điều khoản chỉnh sửa, không có đơn giá phát sinh.
Hồ sơ nộp đúng hạn, công ty trả nốt tiền. Đoàn kiểm tra thực tế yêu cầu bổ sung quan trắc khí thải buồng in và tính lại lưu lượng nước thải vì số liệu cũ lấy từ năm trước khi nhà máy thêm một dây chuyền. Tư vấn báo giá phần sửa như một hợp đồng mới, với lý do hợp đồng cũ đã thanh lý khi nộp hồ sơ. Công ty không còn khoản giữ lại nào để thương lượng, cũng không có bản mềm để đưa đơn vị khác làm.
Nếu hợp đồng có ba điều khoản: sản phẩm giao gồm bản mềm, chỉnh sửa đến khi có giấy phép, đợt cuối gắn với giấy phép, thì tình huống trên chỉ là một vòng sửa bình thường. Phần lấy mẫu khí thải bổ sung có thể vẫn tính thêm, vì dây chuyền mới là thay đổi từ phía chủ cơ sở, nhưng đó sẽ là một phụ lục có đơn giá sẵn chứ không phải một cuộc mặc cả.
Danh sách kiểm nhanh trước khi ký
In danh sách này ra, đánh dấu từng dòng khi đọc bản hợp đồng cuối cùng:
- Có phụ lục phạm vi với số điểm, số đợt lấy mẫu và danh sách hạng mục.
- Có danh sách tài liệu đầu vào, ghi phiên bản và ngày giao.
- Sản phẩm giao gồm bản mềm chỉnh sửa được, phiếu kết quả gốc, biên bản lấy mẫu và tham vấn.
- Tiến độ chia mốc, tách phần thời gian của cơ quan nhà nước.
- Có tên đầu mối hai bên, tên chủ nhiệm hồ sơ và người bảo vệ.
- Thanh toán gắn với sự kiện kiểm chứng được, đợt cuối gắn với quyết định hoặc có nghĩa vụ hỗ trợ đến khi có quyết định.
- Trách nhiệm chỉnh sửa không giới hạn vòng khi lỗi thuộc tư vấn; có đơn giá phát sinh.
- Bảo mật hợp lý, không trái quy định công khai; chủ dự án có quyền dùng hồ sơ cho thủ tục sau.
- Có điều kiện chấm dứt và cách thanh lý.
- Phí nhà nước ghi rõ ai nộp; thuế giá trị gia tăng ghi rõ đã gồm hay chưa.
Mười dòng này gói lại mười hai điều khoản ở trên. Dòng nào còn để trống thì đó là chỗ tranh chấp sẽ nổ ra nếu dự án gặp trục trặc.
Câu hỏi thường gặp
Có mẫu hợp đồng tư vấn môi trường chuẩn của nhà nước không?
Không có mẫu bắt buộc. Hai bên tự thoả thuận theo pháp luật dân sự và thương mại. Có thể dùng mẫu hợp đồng dịch vụ của doanh nghiệp, rồi bổ sung các điều khoản riêng về phạm vi, mốc pháp lý và chỉnh sửa hồ sơ.
Nên gắn đợt thanh toán cuối với mốc nào?
Hợp lý nhất là gắn với quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM hoặc giấy phép môi trường. Nếu tư vấn không đồng ý, gắn với mốc nộp bản chỉnh sửa sau hội đồng kèm nghĩa vụ hỗ trợ đến khi có quyết định.
Tư vấn có được giữ bản mềm hồ sơ không giao cho chủ dự án không?
Nếu hợp đồng không ghi, việc này dễ thành tranh chấp. Vì vậy nên ghi rõ bản mềm có thể chỉnh sửa là một phần sản phẩm giao, và chủ dự án có quyền sử dụng cho các thủ tục sau của dự án.
Dự án đổi công suất giữa chừng thì hợp đồng xử lý thế nào?
Lập phụ lục bổ sung ghi khối lượng làm lại và chi phí, dựa trên danh sách tài liệu đầu vào đã ghi phiên bản. Có đơn giá phát sinh từ trước thì việc thương lượng nhanh hơn nhiều.
Điều khoản bảo mật có cấm tư vấn công khai báo cáo ĐTM được không?
Không nên viết như vậy, vì báo cáo ĐTM sau phê duyệt thuộc diện phải công khai theo quy định. Điều khoản bảo mật chỉ nên áp cho thông tin ngoài phần bắt buộc công khai, như số liệu kinh doanh hay kế hoạch chưa công bố.