Hội đồng thẩm định báo cáo ĐTM do cơ quan thẩm định thành lập, gồm chủ tịch, phó chủ tịch nếu có, thư ký, hai uỷ viên phản biện và các uỷ viên khác có chuyên môn hợp với dự án; người tham gia lập báo cáo không được ngồi trong hội đồng. Một phiên họp thường đi theo nhịp: chủ dự án và tư vấn trình bày, phản biện đọc nhận xét, thành viên hỏi, chủ dự án giải trình, thành viên ghi phiếu, chủ tịch kết luận.
Phần lớn chủ dự án dự phiên họp này một lần trong đời doanh nghiệp, nên hay chuẩn bị lệch: slide quá dài, người trả lời không nắm kỹ thuật, hoặc cãi tay đôi với phản biện. Bài này mô tả từng vai trong hội đồng, diễn biến buổi họp, bộ câu hỏi hay gặp theo từng phần báo cáo, và những câu nên và không nên nói khi giải trình.
Ai ngồi trong hội đồng và mỗi người nhìn vào đâu
Biết vai của từng thành viên giúp chủ dự án đoán trước câu hỏi. Bảng dưới đây mô tả theo nguyên lý; số lượng và cơ cấu cụ thể theo quy định hiện hành và quyết định thành lập hội đồng.
| Vai trong hội đồng | Thường là ai | Hay chú ý điều gì |
|---|---|---|
| Chủ tịch | Lãnh đạo cơ quan thẩm định hoặc chuyên gia được giao | Điều hành, tổng hợp ý kiến, chốt kết luận và các yêu cầu chỉnh sửa |
| Thư ký | Chuyên viên thụ lý hồ sơ | Biên bản, đối chiếu hồ sơ với quy định về hình thức, tính hợp lệ |
| Uỷ viên phản biện | Hai chuyên gia có chuyên môn sâu về loại hình hoặc môi trường | Tính toán tải lượng, công nghệ xử lý, mức độ khả thi của biện pháp |
| Uỷ viên đại diện cơ quan liên quan | Đại diện các sở, ngành, địa phương nơi có dự án | Quy hoạch, đất đai, thuỷ lợi, phòng cháy, ý kiến người dân |
| Uỷ viên chuyên gia | Nhà khoa học, kỹ sư theo lĩnh vực của dự án | Những điểm đặc thù ngành: mùi chăn nuôi, bụi gỗ, dung môi sơn, bùn thải |
Hai phản biện là người đọc báo cáo kỹ nhất và có bản nhận xét viết sẵn. Thành viên đại diện địa phương thì hay hỏi chuyện thực tế: đường xe ra vào có đi qua trường học không, người dân đã được hỏi ý kiến chưa, mùa mưa nước tràn ra đâu. Chuẩn bị câu trả lời cho cả hai kiểu câu hỏi này.
Một buổi họp thường diễn ra theo thứ tự này
Thời lượng mỗi phần do chủ tịch quyết định, nhưng trình tự thường giống nhau ở cả cấp tỉnh lẫn cấp bộ:
- Thư ký đọc quyết định thành lập hội đồng, kiểm số thành viên có mặt để bảo đảm đủ điều kiện họp.
- Chủ dự án giới thiệu ngắn về dự án và người trình bày; đơn vị tư vấn trình bày tóm tắt báo cáo.
- Hai uỷ viên phản biện đọc bản nhận xét, nêu điểm đạt và điểm cần chỉnh sửa, bổ sung.
- Các thành viên còn lại nêu câu hỏi và ý kiến; đại biểu được mời như đại diện xã nơi có dự án có thể phát biểu.
- Chủ dự án và tư vấn giải trình, trả lời từng câu hỏi.
- Thành viên hội đồng ghi phiếu thẩm định, thường sau khi chủ dự án rời phòng hoặc trong phần họp riêng của hội đồng.
- Chủ tịch công bố kết luận và nêu các nội dung phải chỉnh sửa; thư ký hoàn thiện biên bản.
Phần trình bày của tư vấn nên gọn trong khoảng thời gian được giao, thường chỉ vài chục phút. Hội đồng đã đọc báo cáo; điều họ cần là thấy được cốt lõi: nguồn thải chính, công nghệ xử lý, điểm xả, chương trình giám sát và những rủi ro sự cố. Slide dài là tự lấy mất thời gian giải trình của chính mình.
Câu hỏi hay gặp theo từng phần báo cáo
Dưới đây là những câu được hỏi lặp lại ở nhiều phiên họp. Chủ dự án nên bắt tư vấn soạn sẵn câu trả lời ngắn, có số liệu và chỉ ra trang tương ứng trong báo cáo.
| Phần báo cáo | Câu hỏi hay gặp | Chuẩn bị gì để trả lời |
|---|---|---|
| Mô tả dự án | Công suất ghi ở chương này có khớp với hồ sơ đầu tư không? Nguyên liệu, hoá chất dùng bao nhiêu mỗi tháng? | Bảng nguyên liệu, hoá chất có nguồn số liệu; bản so khớp với hồ sơ đầu tư |
| Hiện trạng môi trường nền | Mẫu lấy ở vị trí nào, ngày nào, thời tiết ra sao? Có đại diện cho khu vực không? | Sơ đồ điểm lấy mẫu, ngày lấy mẫu, đơn vị phân tích có đủ điều kiện |
| Dự báo tác động | Lưu lượng nước thải tính theo hệ số nào? Mùi, tiếng ồn tới khu dân cư gần nhất ra sao? | Bảng tính có ghi căn cứ; khoảng cách đo thực tế tới nhà dân gần nhất |
| Biện pháp giảm thiểu | Công nghệ xử lý đã áp dụng ở đâu, hiệu suất có thực tế không? Bùn thải xử lý thế nào? | Sơ đồ công nghệ, thông số thiết kế, phương án thu gom bùn và chất thải nguy hại |
| Sự cố môi trường | Bể xử lý hỏng thì nước thải đi đâu? Có hồ sự cố không, dung tích bao nhiêu? | Phương án ứng phó, dung tích lưu chứa dự phòng, người chịu trách nhiệm |
| Chương trình quản lý, giám sát | Vị trí, tần suất, thông số giám sát có hợp lý không? Có thuộc diện quan trắc tự động không? | Bảng giám sát rõ ràng, căn cứ tần suất theo quy định hiện hành |
| Tham vấn | Ý kiến người dân là gì, chủ dự án tiếp thu ra sao? | Bảng tổng hợp ý kiến và cách tiếp thu, giải trình |
Câu hỏi về khoảng cách tới khu dân cư và đường đi của nước thải xuất hiện ở hầu hết các phiên họp có dự án chăn nuôi hoặc sản xuất gần làng. Có một người đã tự đi đo thực tế và trả lời bằng con số cụ thể sẽ tạo lòng tin hơn mọi slide.
Giải trình trước hội đồng: câu nên nói và câu nên tránh
Nên: "Ý kiến này đúng, chủ dự án xin tiếp thu và bổ sung ở chương ba." Hội đồng không chờ bạn thắng tranh luận. Tiếp thu những góp ý hợp lý một cách rõ ràng giúp kết luận gọn, và các thành viên dồn thời gian cho những điểm thật sự còn bàn được.
Nên: "Số liệu này lấy từ đợt đo ngày, tại vị trí, kết quả là..." Câu trả lời có nguồn và con số luôn mạnh hơn câu trả lời bằng cảm nhận. Nếu chưa có số liệu, nói thẳng là sẽ bổ sung và hẹn cách bổ sung.
Tránh: "Dự án khác cũng làm như vậy mà được duyệt." Mỗi dự án được xét theo vị trí và điều kiện riêng. Câu này thường làm hội đồng hỏi kỹ hơn chứ không bớt đi.
Tránh: hứa thêm biện pháp ngay tại chỗ khi chưa tính chi phí. Mọi cam kết nói trong phiên họp có thể đi vào biên bản và quyết định phê duyệt. Hứa lắp thêm thiết bị, thêm điểm quan trắc mà chưa tính tiền là tự tạo nghĩa vụ lâu dài.
Tránh: để tư vấn trả lời thay câu hỏi về đầu tư, tiến độ. Những câu về vốn cho hệ thống xử lý, thời điểm xây xong công trình bảo vệ môi trường thuộc về chủ dự án. Người có thẩm quyền quyết định nên tự trả lời.
Chuẩn bị trước phiên họp: danh sách kiểm
Một tuần trước ngày họp, chủ dự án nên rà danh sách dưới đây cùng đơn vị tư vấn:
- Đã đọc lại bản báo cáo gửi hội đồng, chắc chắn đó là bản cuối, không có chỗ để trống hay số liệu mâu thuẫn giữa các chương.
- Bản trình bày ngắn, có sơ đồ mặt bằng, sơ đồ công nghệ xử lý, vị trí điểm xả và điểm giám sát.
- Danh sách người dự họp: người đại diện chủ dự án có thẩm quyền, kỹ sư công nghệ, người trực tiếp làm phần tính toán.
- Bộ câu trả lời soạn sẵn cho các câu hỏi hay gặp ở bảng trên, mỗi câu có số trang dẫn chiếu.
- Bản in các giấy tờ hay bị hỏi lại: văn bản về đất, văn bản thoả thuận đấu nối, kết quả phân tích mẫu.
- Một người được giao chỉ việc ghi chép, ghi đủ ý kiến kèm tên người nêu.
- Thống nhất nội bộ trước những gì chủ dự án sẵn sàng bổ sung và những gì cần xin giữ nguyên.
Mục cuối hay bị bỏ qua nhưng lại quyết định không khí buổi họp. Khi nội bộ đã thống nhất trước, người đại diện trả lời được ngay, không phải quay sang hỏi nhau trước mặt hội đồng.
Hội đồng dựa vào đâu để chấm
Sự phù hợp của vị trí. Dự án có phù hợp với quy hoạch, với phân vùng môi trường và khả năng chịu tải của nguồn tiếp nhận không. Vị trí sai thì biện pháp tốt mấy cũng khó cứu, nên đây thường là câu hỏi đầu tiên.
Độ tin cậy của số liệu nền. Mẫu môi trường nền có đủ, đúng vị trí, do đơn vị có đủ điều kiện phân tích không. Số liệu nền yếu làm mọi dự báo phía sau mất chỗ dựa.
Nhận dạng đủ nguồn tác động. Báo cáo có bỏ sót nguồn nào không: nước mưa chảy tràn qua khu chứa nguyên liệu, mùi từ khu ủ phân, bụi từ bãi chứa ngoài trời. Thành viên có kinh nghiệm ngành rất nhanh nhận ra chỗ thiếu.
Tính khả thi của biện pháp. Công nghệ xử lý có đủ công suất, có phù hợp với đặc tính nước thải, khí thải không, chủ dự án có đủ năng lực vận hành không. Biện pháp viết hay nhưng không ai vận hành nổi là điểm trừ lớn.
Chương trình giám sát và ứng phó sự cố. Vị trí, thông số, tần suất giám sát có bám sát nguồn thải không; phương án khi hệ thống hỏng có thật hay chỉ là câu chữ.
Sau phiên họp: biên bản, phiếu và việc của bạn
Kết quả phiên họp được ghi trong biên bản và tổng hợp phiếu thẩm định. Mỗi thành viên chọn một trong ba mức: thông qua, thông qua với điều kiện phải chỉnh sửa, bổ sung, hoặc không thông qua. Cách tính kết quả chung dựa trên tỷ lệ phiếu theo quy định hiện hành.
Chủ dự án thường không cầm biên bản ngay tại chỗ, mà nhận văn bản thông báo kết quả thẩm định sau đó. Vì vậy ghi chép riêng của bạn rất có giá trị: trong một hai ngày đầu, chuyển nó thành bảng các việc phải làm, giao từng việc cho tư vấn kèm hạn hoàn thành.
Nếu có ý kiến bạn chưa hiểu rõ, hỏi lại thư ký hội đồng hoặc chuyên viên thụ lý trước khi sửa, đừng đoán. Sửa sai ý hội đồng nghĩa là thêm một vòng gửi đi gửi lại, và lần này không có phiên họp nào để giải thích trực tiếp nữa.
Câu hỏi thường gặp
Chủ dự án có được biết trước tên các thành viên hội đồng không?
Quyết định thành lập hội đồng thường được gửi tới chủ dự án cùng với đề nghị gửi báo cáo cho các thành viên. Mục đích là để báo cáo tới đúng người, không phải để liên hệ riêng, và chủ dự án không nên tìm cách tác động tới thành viên ngoài phiên họp.
Nếu thành viên hội đồng vắng mặt thì phiên họp có diễn ra không?
Phiên họp chỉ diễn ra khi đủ số thành viên có mặt theo quy định, trong đó có chủ tịch hoặc người được uỷ quyền và các phản biện theo yêu cầu. Thiếu điều kiện thì cơ quan thẩm định sẽ dời lịch họp.
Ai nên đi họp hội đồng thẩm định thay mặt chủ dự án?
Nên có người đại diện có thẩm quyền quyết định, ví dụ giám đốc hoặc phó giám đốc được uỷ quyền, cùng kỹ sư công nghệ và đơn vị tư vấn. Người có thẩm quyền trả lời được những câu về vốn và tiến độ mà tư vấn không tự cam kết được.
Có được mang thêm tài liệu mới tới phiên họp không?
Có thể mang tài liệu để minh hoạ khi giải trình, nhưng hội đồng đánh giá dựa trên báo cáo đã gửi. Nếu tài liệu mới làm thay đổi nội dung báo cáo, nó sẽ phải được đưa vào bản hoàn thiện sau họp.
Không đồng ý với ý kiến phản biện thì làm thế nào?
Trình bày lý do bằng số liệu và căn cứ kỹ thuật ngay tại phiên họp, sau đó ghi rõ trong văn bản giải trình khi nộp bản hoàn thiện. Giữ giọng trao đổi chuyên môn; quyết định cuối cùng thuộc về cơ quan thẩm định trên cơ sở kết luận của hội đồng.
Người dân có được dự phiên họp hội đồng thẩm định không?
Phiên họp không phải buổi họp công khai cho mọi người. Ý kiến cộng đồng đi vào hồ sơ qua tham vấn trong quá trình lập báo cáo và qua đại diện địa phương được mời. Người dân có ý kiến có thể gửi tới cơ quan thẩm định bằng văn bản.