Bảng tổng hợp ý kiến tham vấn đạt yêu cầu khi mỗi ý kiến được tách thành một dòng, ghi rõ ai nói và nói qua kênh nào, và cột xử lý trả lời đúng một trong hai việc: đã sửa ở mục nào của báo cáo, hoặc vì sao không sửa, dựa trên căn cứ gì. Hội đồng thẩm định dùng bảng này để đánh giá tham vấn thật hay hình thức; bảng mà cột xử lý toàn câu "chủ dự án cam kết thực hiện đúng quy định" là lý do khá thường gặp khiến báo cáo bị yêu cầu chỉnh sửa.
Bài này viết cho người trực tiếp soạn phần kết quả tham vấn trong báo cáo ĐTM, ở phía chủ dự án hoặc đơn vị tư vấn. Nội dung gồm cấu trúc cột, cách phân loại ý kiến trước khi trả lời, ví dụ viết lại dòng tiếp thu và giải trình, cách xử lý ý kiến ngoài phạm vi đánh giá tác động, và cách truy vết để chỗ sửa trong báo cáo khớp với bảng.
Các cột nên có trong bảng
Mẫu cụ thể tham khảo văn bản hướng dẫn hiện hành; dưới đây là bộ cột đủ để hội đồng đọc không phải hỏi lại:
| Cột | Ghi gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Số thứ tự | Đánh số liên tục cho mọi ý kiến, kể cả từ nhiều kênh | Ý 1 đến ý 37 |
| Nguồn ý kiến | Kênh và người, đơn vị nêu ý kiến | Họp tham vấn thôn A, ông N; văn bản của UBND xã C; góp ý qua kênh đăng tải |
| Nội dung ý kiến | Tóm đúng ý, không làm mềm câu chữ | Lo nước thải tràn ra ruộng khi mưa lớn |
| Xử lý | Tiếp thu hoặc giải trình, kèm nội dung cụ thể | Tiếp thu: bổ sung hồ sự cố, nâng bờ hồ sinh học |
| Vị trí sửa trong báo cáo | Chương, mục, trang đã sửa | Mục biện pháp giảm thiểu nước thải, chương trình giám sát |
| Ghi chú | Ý kiến trùng với ý số mấy, đã trả lời bằng văn bản riêng chưa | Trùng ý 4, ý 12 |
Cột "vị trí sửa" là cột hay bị bỏ nhất, và cũng là cột giúp nhiều nhất. Nó buộc người soạn phải thật sự sửa báo cáo, và giúp thành viên hội đồng kiểm tra trong vài giây thay vì lật cả tập để tìm.
Phân loại ý kiến trước khi trả lời
Ý kiến về tác động và biện pháp. Nhóm chính, thuộc đúng phạm vi ĐTM: mùi, nước thải, bụi, ồn, chất thải rắn, sự cố, giám sát. Mỗi ý trong nhóm này cần câu trả lời có nội dung kỹ thuật.
Ý kiến về thông tin chưa đúng thực tế. Người dân hoặc xã chỉ ra báo cáo mô tả sai hiện trạng: khu vực có ngập, con mương có dùng tưới, có nhà trẻ gần đó. Nhóm này thường dẫn tới sửa cả phần hiện trạng lẫn phần dự báo.
Ý kiến ngoài phạm vi ĐTM. Tuyển dụng lao động, đền bù đất, làm đường, hỗ trợ địa phương. Vẫn phải ghi vào bảng, nhưng trả lời theo cách khác (xem mục riêng bên dưới).
Ý kiến trùng lặp. Nhiều người nêu cùng một vấn đề. Có thể gộp phần trả lời, nhưng vẫn giữ từng dòng nguồn, hoặc ghi rõ "ý kiến tương tự của các hộ ..." để không mất dấu ai đã nêu.
Ý kiến mâu thuẫn nhau. Một bên đề nghị dời cửa xả về phía sông lớn, bên kia phản đối vì tuyến ống đi qua đất của họ. Giải trình phải nêu cả hai và lý do chọn phương án cuối cùng.
Ý kiến của cơ quan quản lý. Văn bản của xã, đơn vị quản lý thuỷ lợi, ban quản lý khu. Nhóm này nên được trả lời đầy đủ nhất, vì hội đồng thường có đại diện cơ quan quản lý và sẽ đối chiếu.
Viết lại dòng tiếp thu: trước và sau
Ví dụ giả định cho một xưởng gỗ của anh Tâm ở một cụm công nghiệp nhỏ, gần khu dân cư. Cột trái là cách viết hay gặp, cột phải là cách viết dùng được:
| Ý kiến | Cách viết hay gặp | Cách viết dùng được |
|---|---|---|
| Bụi gỗ bay sang nhà dân phía sau xưởng | Chủ dự án tiếp thu và sẽ có biện pháp giảm bụi | Tiếp thu. Bổ sung hệ thống hút bụi tại các máy cưa, bào, chà nhám, dẫn về thiết bị lọc túi; đóng cửa phía sau xưởng khi vận hành; sửa mục biện pháp giảm thiểu bụi và sơ đồ thu gom |
| Tiếng máy chạy đêm | Chủ dự án cam kết tuân thủ quy chuẩn tiếng ồn | Tiếp thu. Không vận hành máy cưa, bào vào khung giờ ban đêm; bổ sung điểm đo tiếng ồn tại ranh giới phía khu dân cư trong chương trình giám sát |
| Mùn cưa đổ ra bãi đất trống | Chất thải rắn được thu gom xử lý theo quy định | Tiếp thu. Mùn cưa thu vào kho có mái, hợp đồng với đơn vị thu mua làm chất đốt; ghi rõ trong mục quản lý chất thải rắn, có sổ theo dõi khối lượng |
| Sơn, dung môi gây mùi | Chủ dự án sẽ xử lý mùi đạt chuẩn | Tiếp thu. Bố trí buồng phun sơn kín có thu khí, xử lý qua than hoạt tính; giẻ lau, thùng sơn thải quản lý như chất thải nguy hại; sửa các mục liên quan |
Điểm chung của cột phải: nêu việc làm cụ thể, ở đâu, khi nào, và chỉ ra chỗ trong báo cáo đã sửa. Người đọc kiểm tra được, và sau này cơ quan quản lý đối chiếu được khi kiểm tra cơ sở.
Viết giải trình khi không tiếp thu
Không phải ý kiến nào cũng tiếp thu được. Giải trình tốt có ba phần: ghi nhận mối lo, lý do không làm theo đề nghị, biện pháp thay thế nếu có. Một số mẫu câu tự viết:
- "Chủ dự án ghi nhận lo ngại về ... Đề nghị dời toàn bộ xưởng ra xa khu dân cư không thực hiện được vì diện tích lô đất trong cụm cố định; thay vào đó, chủ dự án bố trí các máy phát sinh tiếng ồn lớn ở phía xa khu dân cư và xây tường che, xem mục ..."
- "Đề nghị không xả nước thải ra kênh trong mọi trường hợp không thể đáp ứng vì dự án chưa có phương án đấu nối khác; chủ dự án nâng mức xử lý, lắp bể chứa sự cố và cam kết tạm dừng xả khi kênh vào đợt lấy nước tưới cao điểm theo thông báo của đơn vị quản lý thuỷ lợi, xem mục ..."
- "Đề nghị quan trắc tự động liên tục chưa thuộc yêu cầu bắt buộc với quy mô xả thải của dự án theo quy định hiện hành; chủ dự án bổ sung quan trắc định kỳ tại điểm hạ lưu và công khai kết quả cho UBND cấp xã."
Tránh các câu giải trình chỉ gồm "không phù hợp", "không cần thiết", "đã có trong báo cáo". Nếu nội dung đã có, ghi rõ ở mục nào, trang nào, và nếu người dân vẫn hỏi thì có lẽ chỗ đó viết chưa đủ rõ, nên sửa lại câu chữ.
Cũng đừng giải trình bằng cách hạ thấp người góp ý, kiểu "ý kiến không có cơ sở khoa học". Hội đồng thẩm định đọc bảng này, và giọng văn coi thường người dân luôn để lại ấn tượng xấu với cả hồ sơ.
Ý kiến ngoài phạm vi ĐTM: ghi nhận, không bỏ
Ở buổi họp, người dân thường hỏi những chuyện không thuộc đánh giá tác động môi trường: có tuyển con em địa phương không, có hỗ trợ sửa đường không, giá đền bù đất bao nhiêu. Bỏ các ý này khỏi bảng là sai, vì biên bản họp đã ghi lại; hội đồng đối chiếu sẽ thấy thiếu.
Cách xử lý hợp lý là vẫn ghi đủ trong bảng, cột xử lý ghi rõ nội dung này không thuộc phạm vi báo cáo ĐTM và chủ dự án đã hoặc sẽ trả lời theo kênh nào: thoả thuận với UBND cấp xã, văn bản trả lời riêng cho thôn, thủ tục bồi thường đất đai theo quy định. Nếu có cam kết cụ thể, như ưu tiên tuyển lao động địa phương, có thể ghi ngắn để thể hiện thiện chí.
Riêng chuyện đường vận chuyển thì nên cẩn thận: hư hỏng đường làng do xe chở nguyên liệu, bụi và ồn dọc tuyến là tác động thuộc phạm vi ĐTM. Đừng xếp nhầm vào nhóm ngoài phạm vi chỉ vì câu hỏi được đặt dưới dạng "ai sửa đường".
Với ý kiến ngoài phạm vi mà chủ dự án đã hứa tại buổi họp, như ưu tiên tuyển lao động hay góp kinh phí sửa đoạn đường qua thôn, nên có một văn bản trả lời riêng gửi xã. Văn bản đó không nằm trong nội dung thẩm định, nhưng giữ được lòng tin của người dân, và khi dự án vận hành, đó là thứ người ta nhớ nhất.
Truy vết để bảng khớp với báo cáo
Lỗi khó chịu nhất với hội đồng là bảng ghi đã sửa mà mở báo cáo ra không thấy. Quy trình truy vết đơn giản:
- Sau khi chốt bảng, người soạn lần lượt mở từng mục được ghi ở cột "vị trí sửa" và kiểm tra nội dung đã thực sự có.
- Đánh dấu nội dung sửa trong bản nháp nội bộ, để người khác rà lại nhanh.
- Kiểm tra các chương liên quan dây chuyền: thêm điểm giám sát thì chương trình giám sát, dự toán kinh phí bảo vệ môi trường và cam kết đều phải cập nhật.
- Đối chiếu số thứ tự ý kiến với biên bản họp, văn bản trả lời và danh sách góp ý qua kênh đăng tải, bảo đảm không sót ý nào.
- Người không tham gia soạn đọc lại bảng như một thành viên hội đồng, đánh dấu dòng nào trả lời chưa rõ.
Làm bước cuối nghiêm túc thường phát hiện được vài dòng "đã tiếp thu" mà chưa ai sửa. Sửa ngay lúc này rẻ hơn nhiều so với nhận yêu cầu chỉnh sửa sau phiên họp hội đồng, khi tiến độ dự án đã bị kéo dài.
Câu hỏi thường gặp
Có phải ghi tên từng người góp ý vào bảng không?
Nên ghi nguồn ý kiến đủ để đối chiếu với biên bản và văn bản, như tên thôn, chức danh đại diện, tên cơ quan. Với cá nhân, cách ghi theo mẫu của văn bản hướng dẫn hiện hành và nên tôn trọng mong muốn của người góp ý.
Ý kiến nói miệng ở buổi họp nhưng biên bản ghi thiếu thì xử lý sao?
Biên bản là căn cứ chính. Nếu có ghi âm hoặc phiếu góp ý viết tay cho thấy biên bản thiếu ý, nên bổ sung vào bảng tổng hợp và ghi rõ nguồn, thay vì bỏ qua. Ý kiến bị bỏ sót dễ thành khiếu nại sau này.
Ý kiến gửi muộn sau thời hạn có phải đưa vào bảng không?
Ý kiến ngoài thời hạn không bắt buộc đưa vào bảng tổng hợp. Tuy vậy, nếu nội dung có giá trị kỹ thuật, chủ dự án vẫn nên xem xét và có thể tiếp thu, vì cơ quan thẩm định có thể nhận được cùng ý kiến đó.
Có được gộp nhiều ý kiến giống nhau thành một dòng không?
Được, miễn là ghi rõ các nguồn đã nêu ý đó để hội đồng đối chiếu. Không gộp những ý chỉ giống nhau bề ngoài nhưng khác về vị trí, như hai thôn cùng lo mùi nhưng ở hai hướng khác nhau.
Sau phiên họp hội đồng, bảng tổng hợp có phải cập nhật không?
Ý kiến của hội đồng thẩm định được xử lý trong bản giải trình chỉnh sửa riêng theo yêu cầu thẩm định. Nếu việc chỉnh sửa làm thay đổi nội dung đã trả lời người dân, nên cập nhật cho khớp để tránh mâu thuẫn trong hồ sơ.
Ai chịu trách nhiệm nếu bảng ghi đã tiếp thu mà thực tế không làm?
Chủ dự án chịu trách nhiệm thực hiện các nội dung trong báo cáo ĐTM đã được phê duyệt, gồm cả phần đã tiếp thu từ tham vấn. Khi kiểm tra, cơ quan quản lý có thể đối chiếu các cam kết này với thực tế.