TacDong.comTác Động
Dự án nào phải lập ĐTM

Dự án khu dân cư, khu đô thị có phải lập ĐTM: xét diện tích, đất lúa và nước thải

Dự án khu dân cư, khu đô thị, chung cư không thuộc loại hình ô nhiễm nhưng vẫn có thể phải lập ĐTM vì diện tích, đất lúa, tái định cư, vị trí. Cách xét và lỗi hay gặp.

A Vietnamese road worker in a reflective vest stands on freshly filled sand beside rice paddies and a half-buried culvert, seen from behind, wide angle, pale dawn light

Dự án khu dân cư, khu đô thị, chung cư không nằm trong danh mục loại hình sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm, nhưng vẫn có thể phải lập ĐTM khi diện tích sử dụng đất đủ lớn, khi phải chuyển đổi đất trồng lúa, đất rừng, khi có di dân, tái định cư, hoặc khi đặt ở vị trí có yếu tố nhạy cảm. Nhiều chủ đầu tư bất động sản nghĩ "nhà ở thì không ô nhiễm" và để thủ tục môi trường tới phút cuối; đó là chỗ dự án hay bị chậm nhất.

Bài này đi qua các tiêu chí xét cho dự án nhà ở, bảng các dạng dự án thường gặp và hướng xét, những tác động mà hồ sơ môi trường khu dân cư phải trả lời, phân biệt trách nhiệm của chủ đầu tư hạ tầng với người mua đất xây nhà, cùng các lỗi hay gặp. Ngưỡng diện tích và tiêu chí cụ thể nằm ở phụ lục nghị định hướng dẫn Luật Bảo vệ môi trường 2020, đã sửa đổi năm 2025; bài không chép ngưỡng.

Vì sao dự án nhà ở cũng có thể phải lập ĐTM

Một khu dân cư không có ống khói, nhưng nó thay đổi cả một vùng đất. San lấp hàng chục héc ta ruộng làm mất chỗ chứa nước mưa, dòng chảy đổi hướng, khu dân cư cũ bên cạnh có thể ngập lần đầu sau nhiều năm. Vài nghìn cư dân mới thải ra lượng nước thải sinh hoạt tương đương một nhà máy cỡ vừa, và nếu trạm xử lý không chạy, con kênh gần đó nhận hết. Thi công kéo dài nhiều năm với xe tải chở cát, bụi, tiếng ồn qua đường làng.

Luật Bảo vệ môi trường 2020 phản ánh điều đó bằng các tiêu chí không gắn với loại hình sản xuất: diện tích sử dụng đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất lúa, đất rừng, quy mô di dân, tái định cư, và yếu tố nhạy cảm của vị trí. Với dự án sử dụng vốn đầu tư công, tiêu chí vốn theo pháp luật đầu tư công cũng được dẫn chiếu ở một số dòng.

Vì vậy câu hỏi đúng không phải "dự án nhà ở có ô nhiễm không" mà là "dự án dùng bao nhiêu đất, đất loại gì, ở đâu, có ai phải dời đi không".

Năm tiêu chí phải xét cho dự án nhà ở

Diện tích sử dụng đất. Phụ lục chia diện tích thành các mức, kết hợp với yếu tố nhạy cảm để xếp nhóm. Dùng diện tích toàn dự án theo chủ trương đầu tư, không dùng diện tích từng giai đoạn.

Chuyển đổi đất trồng lúa, đất rừng, đất có mặt nước. Khu dân cư ven đô hay mọc trên đất lúa. Chuyển đổi đất lúa ở quy mô theo ngưỡng văn bản là một trong những lý do phổ biến nhất khiến dự án nhà ở phải lập ĐTM. Ngưỡng đã có điều chỉnh, phải tra bản hiện hành.

Di dân, tái định cư. Dự án phải giải toả nhà dân ở quy mô nhất định bị xét theo tiêu chí di dân, tái định cư, kể cả khi bản thân khu nhà mới không có gì đáng lo về chất thải.

Vị trí nhạy cảm. Khu dân cư lấn vào rừng phòng hộ ven biển, sát khu bảo tồn, trong khu vực bảo vệ di tích, hay xả nước thải vào nguồn cấp nước sinh hoạt đều bị xét nặng hơn.

Tổng vốn với dự án dùng vốn đầu tư công. Khu tái định cư, nhà ở xã hội do nhà nước đầu tư có thể bị xét thêm theo nhóm dự án đầu tư công khi phụ lục dẫn chiếu.

Các dạng dự án nhà ở và hướng xét

Bảng dưới là hướng xét theo nguyên lý cho các dạng dự án hay gặp. Kết luận cụ thể phụ thuộc diện tích, loại đất và vị trí của từng dự án:

Dạng dự ánĐiểm cần xét kỹHướng thủ tục thường gặp
Khu đô thị mới quy mô lớn ven đôDiện tích, đất lúa, kênh mương thuỷ lợi bị lấp, thoát nướcNhiều khả năng phải lập ĐTM, sau đó giấy phép môi trường cho trạm xử lý nước thải
Khu dân cư nông thôn vài héc taĐất lúa, nguồn tiếp nhận nước thảiTuỳ diện tích và đất lúa; có thể không phải ĐTM nhưng cần giấy phép hoặc đăng ký
Chung cư cao tầng trong nội thịNước thải, đấu nối hệ thống thoát nước đô thị, bãi đỗ xe ngầmXét theo diện tích, vốn và vị trí nội thị; thường phải có công trình xử lý nước thải
Phân lô bán nền trên đất lúaChuyển đổi đất lúa, san lấp, thoát nước cho làng cũĐất lúa thường là yếu tố quyết định
Khu tái định cưQuy mô di dân, nơi đi và nơi đếnXét theo tiêu chí di dân và diện tích
Khu nghỉ dưỡng có biệt thự ven biểnRừng phòng hộ ven biển, vùng bờ, nước thải mùa cao điểmVị trí thường kéo lên nhóm cao

Nếu dự án có trường học, bệnh viện, trung tâm thương mại lớn nằm trong khu, các hạng mục này được xét cùng dự án nếu do cùng chủ đầu tư thực hiện trong cùng hồ sơ; còn nếu do chủ đầu tư khác làm sau, chúng là dự án riêng với thủ tục riêng.

Những tác động hồ sơ môi trường khu dân cư phải trả lời

Khi lập ĐTM cho khu dân cư, hội đồng thẩm định thường xoáy vào các câu hỏi dưới đây. Chủ đầu tư nên có câu trả lời từ giai đoạn quy hoạch chi tiết:

  • San lấp xong, nước mưa đi đâu; khu dân cư cũ xung quanh có bị ngập thêm không; kênh mương thuỷ lợi bị lấp được thay bằng gì.
  • Nước thải sinh hoạt được thu gom, xử lý ở đâu; trạm xử lý xây giai đoạn nào; ai vận hành sau khi bàn giao.
  • Cát san lấp lấy từ đâu, chở qua đường nào, bụi và tiếng ồn ảnh hưởng tới ai trong thời gian thi công.
  • Rác sinh hoạt của cư dân được thu gom thế nào, điểm tập kết đặt ở đâu.
  • Người bị thu hồi đất được tái định cư ở đâu, sinh kế ra sao.
  • Cây xanh, mặt nước còn lại bao nhiêu so với hiện trạng.

Câu hỏi về trạm xử lý nước thải là chỗ nhiều dự án vướng nhất: chủ đầu tư bán hết nền rồi mà trạm chưa xây, hoặc xây xong không ai nhận vận hành. Câu trả lời phải có trong hồ sơ từ đầu.

Chủ đầu tư hạ tầng và người mua đất xây nhà

Thủ tục môi trường của dự án khu dân cư là trách nhiệm của chủ đầu tư dự án, tức bên được giao đất làm hạ tầng: san lấp, đường, thoát nước, trạm xử lý nước thải, cây xanh. ĐTM và giấy phép môi trường, nếu thuộc diện phải có, đứng tên chủ đầu tư này.

Người mua một lô đất trong khu để xây nhà ở riêng lẻ cho gia đình không phải lập ĐTM cho căn nhà của mình. Họ làm thủ tục xây dựng theo quy định, đấu nối nước thải vào hệ thống của khu, chấp hành quy định về rác. Nhưng nếu trên lô đất đó họ mở một cơ sở sản xuất, một khách sạn, một phòng khám, thì hoạt động ấy là một dự án, cơ sở riêng và phải xét thủ tục môi trường riêng.

Với người mua, có một điều nên hỏi trước khi xuống tiền: khu đã có hồ sơ môi trường chưa, trạm xử lý nước thải đã xây và chạy chưa. Khu dân cư bán nền khi chưa có trạm xử lý thường là nơi nước thải chảy tràn ra kênh vài năm đầu, và người ở là người chịu.

Ví dụ: khu dân cư ven sông của Công ty TNHH G

Công ty TNHH G được chấp thuận chủ trương làm khu dân cư vài chục héc ta ở một xã ven đô, trong đó phần lớn là ruộng lúa hai vụ, một phần là ao và kênh tưới. Phía tây khu đất là con sông, hạ lưu có trạm bơm nước thô cho nhà máy nước của vùng. Dự án phải giải toả vài chục hộ dân ven đường.

Xét từng trục: diện tích ở mức đáng kể; chuyển đổi đất lúa hai vụ có khả năng chạm ngưỡng; có di dân; nước thải định xả ra con sông có điểm lấy nước sinh hoạt ở hạ lưu. Bốn trục cùng chỉ một hướng, dự án gần như chắc chắn phải lập ĐTM, và có thể ở nhóm cao. Thay vì tìm cách tách dự án thành nhiều khu nhỏ, cách làm đúng là đưa câu hỏi môi trường vào ngay bản quy hoạch chi tiết: giữ lại một phần mặt nước làm hồ điều hoà, bố trí trạm xử lý nước thải ở cuối hướng dòng chảy, xem xét đấu nối nước thải vào hệ thống thoát nước chung của đô thị nếu có, và làm kế hoạch tái định cư sớm.

Làm như vậy, hồ sơ ĐTM có câu trả lời sẵn cho những câu hội đồng chắc chắn hỏi, và người dân trong đợt tham vấn thấy được dự án đã tính tới chuyện ngập và nước sông.

Lỗi hay gặp ở dự án nhà ở

Những lỗi dưới đây gặp nhiều ở chủ đầu tư bất động sản lần đầu làm thủ tục môi trường:

  • Nghĩ dự án nhà ở không thuộc diện thủ tục môi trường vì không có sản xuất.
  • Tính diện tích theo từng giai đoạn hay từng phân khu thay vì toàn dự án.
  • Không tính phần đất lúa vì "đã bỏ ruộng lâu rồi" trong khi hồ sơ địa chính vẫn ghi đất lúa.
  • Bỏ quên kênh mương thuỷ lợi bị san lấp và tác động tới tưới tiêu, thoát nước của làng cũ.
  • Không xác định ai vận hành trạm xử lý nước thải sau khi bàn giao.
  • Mở bán, cho xây nhà trước khi công trình xử lý nước thải hoàn thành.
  • Lập kế hoạch tái định cư tách rời khỏi hồ sơ môi trường.

Lỗi thứ năm và thứ sáu thường chỉ lộ ra vài năm sau, khi cư dân đã về ở và bắt đầu phản ánh. Lúc đó sửa rất khó, vì đất cho trạm xử lý có khi đã bán.

Câu hỏi thường gặp

Chung cư có phải lập ĐTM không?

Tuỳ diện tích, vốn và vị trí. Chung cư không thuộc loại hình có nguy cơ ô nhiễm, nhưng có thể phải lập ĐTM khi chạm các tiêu chí về diện tích, vốn đầu tư hoặc yếu tố nhạy cảm. Dù không lập ĐTM, chung cư thường vẫn phải có công trình xử lý nước thải và xét giấy phép môi trường.

Người dân mua đất trong khu dân cư xây nhà có phải làm thủ tục môi trường không?

Nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình không phải lập ĐTM. Người dân làm thủ tục xây dựng và chấp hành quy định về nước thải, rác. Nếu mở cơ sở kinh doanh, sản xuất trên lô đất thì phải xét thủ tục môi trường cho cơ sở đó.

Dự án phân lô trên đất lúa có phải lập ĐTM không?

Có thể phải lập nếu diện tích đất trồng lúa chuyển đổi chạm ngưỡng quy định hoặc kết hợp với các tiêu chí khác. Ngưỡng đã được điều chỉnh qua các lần sửa đổi, nên phải tra phụ lục nghị định hiện hành và hỏi Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh.

Khu dân cư nhỏ không phải ĐTM thì có cần trạm xử lý nước thải không?

Thường vẫn cần thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt phù hợp quy mô và đạt quy chuẩn, hoặc đấu nối vào hệ thống thoát nước đô thị có xử lý. Không phải ĐTM không có nghĩa là được xả nước thải chưa xử lý ra kênh mương.

Dự án khu dân cư làm nhiều giai đoạn thì lập ĐTM thế nào?

Thường lập cho toàn bộ quy mô dự án đã được chấp thuận, nêu tiến độ từng giai đoạn và thời điểm xây công trình xử lý. Tách mỗi giai đoạn thành một dự án riêng để từng phần nhỏ đi là cách làm sai.

Người dân lo khu dân cư mới làm ngập làng cũ thì góp ý ở đâu?

Nếu dự án phải lập ĐTM, người dân được tham vấn và có thể góp ý về thoát nước, ngập úng. Ngoài ra có thể gửi phản ánh bằng văn bản tới UBND cấp xã hoặc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, kèm ảnh, vị trí, thời điểm ngập cụ thể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138