Dự án đặt trong khu công nghiệp vẫn phải xếp nhóm môi trường như mọi dự án khác; nếu thuộc nhóm I hoặc nhóm II thì vẫn phải lập ĐTM. Khu công nghiệp chỉ làm nhẹ một số phần: thường tránh được yếu tố nhạy cảm về khu dân cư và nguồn nước, nước thải đấu nối vào trạm xử lý tập trung thay vì xả thẳng ra môi trường, và hạ tầng sẵn giúp hồ sơ gọn hơn. Loại hình ô nhiễm công suất lớn đặt trong khu vẫn là dự án có nguy cơ cao.
Bài này dành cho doanh nghiệp đang chọn giữa thuê đất trong khu, cụm công nghiệp hay đặt nhà máy bên ngoài, và cho doanh nghiệp thuê nhà xưởng xây sẵn đang băn khoăn ai lo thủ tục môi trường. Căn cứ là Luật Bảo vệ môi trường 2020 và nghị định hướng dẫn đã sửa đổi năm 2025; các quy định riêng cho khu công nghiệp phải đối chiếu bản hiện hành.
Vì sao khu công nghiệp không phải tấm vé miễn ĐTM
Khu công nghiệp có ĐTM của riêng nó, lập cho dự án đầu tư kết cấu hạ tầng: đường, thoát nước, trạm xử lý nước thải tập trung, cây xanh cách ly. ĐTM đó đánh giá tác động của việc xây và vận hành hạ tầng khu, cùng các ngành nghề dự kiến thu hút, ở mức tổng quát. Nó không đánh giá chi tiết dây chuyền của từng nhà máy sẽ đến thuê đất.
Vì vậy từng dự án thứ cấp vào khu vẫn phải tự xếp nhóm theo loại hình, công suất, diện tích. Một nhà máy dệt nhuộm công suất lớn, một nhà máy tái chế, một cơ sở có lò đốt chất thải nằm trong khu công nghiệp vẫn là dự án có nguy cơ cao vì chính hoạt động của nó, bất kể hàng rào xung quanh là của khu.
Điều thay đổi chủ yếu là trục yếu tố nhạy cảm. Khu công nghiệp thường đã được quy hoạch xa khu dân cư nội thị, có dải cách ly, nước thải đi về trạm tập trung. Nhờ vậy nhiều dự án công suất nhỏ, trung bình trong khu không bị đẩy lên nhóm do vị trí. Nhưng đây là kết quả của việc xét, không phải một quy tắc miễn tự động.
Những phần thường nhẹ hơn khi ở trong khu
Yếu tố nhạy cảm về vị trí. Khu được quy hoạch riêng, thường không nằm trong nội thị, không xả trực tiếp vào nguồn nước cấp sinh hoạt. Dự án trong khu ít khi chạm các tiêu chí này, nhưng vẫn phải kiểm, nhất là khu cũ đã bị dân cư bao quanh.
Nước thải. Nhà máy xử lý sơ bộ đạt tiêu chuẩn đầu vào của khu rồi đấu nối vào trạm xử lý tập trung. Cách xét giấy phép môi trường cho phần nước thải đấu nối thường khác với trường hợp xả thẳng ra nguồn nước.
Số liệu nền. Khu thường có số liệu quan trắc môi trường định kỳ, giúp phần mô tả hiện trạng trong hồ sơ của dự án thứ cấp có căn cứ, dù vẫn phải khảo sát bổ sung theo yêu cầu.
Hạ tầng thu gom chất thải. Nhiều khu có điểm tập kết hoặc liên kết với đơn vị thu gom chất thải rắn, chất thải nguy hại, giúp doanh nghiệp dễ tổ chức chuyển giao đúng quy định.
Quan hệ với cộng đồng. Khoảng cách tới khu dân cư thường xa hơn, ít điểm nóng về mùi, tiếng ồn, dù việc tham vấn khi phải lập ĐTM vẫn làm theo quy định.
Những phần vẫn giữ nguyên
Các nghĩa vụ dưới đây không nhẹ đi chỉ vì dự án nằm trong khu công nghiệp:
- Xếp nhóm theo loại hình, công suất; loại hình ô nhiễm công suất lớn vẫn có khả năng nhóm I.
- Lập ĐTM nếu thuộc nhóm I, II; xin giấy phép môi trường hoặc đăng ký môi trường theo quy định.
- Tự xử lý khí thải, bụi tại nhà máy; trạm của khu chỉ xử lý nước thải.
- Quản lý, chuyển giao chất thải nguy hại; lưu chứng từ.
- Xử lý sơ bộ nước thải đạt tiêu chuẩn đầu vào của khu trước khi đấu nối.
- Ngành nghề phải phù hợp danh mục ngành nghề thu hút của khu đã được xét trong ĐTM của khu.
- Quan trắc, báo cáo công tác bảo vệ môi trường theo giấy phép và quy định.
Dòng về ngành nghề hay bị bỏ qua. Nếu ngành của bạn không nằm trong danh mục ngành nghề mà khu được phép thu hút, có thể bạn không được đặt nhà máy ở đó, hoặc chủ đầu tư hạ tầng phải điều chỉnh thủ tục môi trường của khu trước.
Trong khu công nghiệp và ngoài khu: so sánh
Cùng một nhà máy công suất trung bình thuộc loại hình có nguy cơ ô nhiễm, đặt ở hai nơi:
| Điểm so sánh | Trong khu công nghiệp có trạm tập trung | Đất riêng ngoài khu |
|---|---|---|
| Yếu tố nhạy cảm | Thường không chạm | Phải kiểm kỹ khu dân cư, nguồn nước, đất lúa |
| Nhóm môi trường | Thường nhóm II nếu không nhạy cảm | Nhóm II, có thể lên nhóm I nếu nhạy cảm |
| Nước thải | Xử lý sơ bộ, đấu nối vào trạm của khu | Tự xử lý đạt quy chuẩn trước khi xả ra nguồn nước |
| Khí thải, chất thải nguy hại | Tự xử lý, tự quản lý | Tự xử lý, tự quản lý |
| Tham vấn cộng đồng khi lập ĐTM | Theo quy định, thường ít điểm nóng | Theo quy định, thường nhiều ý kiến hơn |
| Việc phải làm thêm | Thoả thuận đấu nối với chủ đầu tư hạ tầng | Xin giấy phép xả nước thải trong giấy phép môi trường |
Bảng cho thấy khu công nghiệp làm nhẹ phần nước thải và vị trí, nhưng không làm nhẹ phần khí thải và chất thải nguy hại. Nhà máy có lò hơi, buồng sơn, công đoạn hoá chất vẫn phải đầu tư xử lý đầy đủ.
Việc cần làm với chủ đầu tư hạ tầng trước khi ký thuê đất
Trước khi ký hợp đồng thuê đất hoặc thuê xưởng, làm rõ với chủ đầu tư hạ tầng các điểm sau, tốt nhất bằng văn bản:
- Ngành nghề của bạn có nằm trong danh mục ngành nghề được thu hút của khu không.
- Trạm xử lý nước thải tập trung đang vận hành chưa, còn dư công suất bao nhiêu, tiêu chuẩn đầu vào thế nào.
- Thoả thuận đấu nối nước thải: điểm đấu nối, lưu lượng, cách tính phí theo quy định của khu.
- Khu đã có giấy phép môi trường cho hạ tầng chưa, có vướng mắc gì về môi trường đang xử lý không.
- Số liệu quan trắc môi trường khu gần nhất có thể cung cấp để làm hồ sơ không.
- Quy định của khu về lưu giữ chất thải nguy hại, khí thải, khoảng cách giữa các nhà máy.
Câu thứ hai rất đáng hỏi: một số khu còn đang xây dở trạm xử lý hoặc trạm đã gần đầy công suất. Khi đó nhà máy có thể phải tự xử lý nước thải đạt quy chuẩn xả thải, chi phí và thủ tục khác hẳn.
Thuê xưởng xây sẵn: ai lo thủ tục môi trường
Nhiều doanh nghiệp nhỏ thuê nhà xưởng xây sẵn trong khu, cụm công nghiệp và nghĩ chủ xưởng lo hết giấy tờ. Thực tế, chủ xưởng cho thuê chịu trách nhiệm phần hạ tầng nhà xưởng của mình, còn hoạt động sản xuất bên trong là dự án của doanh nghiệp thuê. Doanh nghiệp thuê phải tự xếp nhóm cho dây chuyền của mình và làm thủ tục ĐTM, giấy phép hoặc đăng ký môi trường tương ứng.
Ví dụ, Công ty TNHH E thuê một nhà xưởng xây sẵn để lắp ráp linh kiện điện tử, ban đầu chỉ lắp ráp, hàn thiếc, ít thải. Hai năm sau, công ty thêm dây chuyền mạ bề mặt chi tiết kim loại. Dây chuyền mạ phát sinh nước thải chứa kim loại nặng, có thể thuộc loại hình có nguy cơ ô nhiễm. Công ty E phải xếp nhóm lại, kiểm tiêu chuẩn đầu vào nước thải của khu, đầu tư xử lý sơ bộ riêng, và làm thủ tục môi trường mới, dù vẫn ở nguyên trong xưởng cũ.
Trong hợp đồng thuê xưởng, nên ghi rõ phân chia trách nhiệm môi trường: ai đầu tư công trình xử lý, ai đứng tên giấy phép, ai chịu khi nước thải vượt tiêu chuẩn đầu vào.
Khu công nghiệp cũ đã bị dân cư bao quanh
Nhiều khu công nghiệp được quy hoạch từ lâu, khi đó xung quanh còn là ruộng. Qua nhiều năm, nhà trọ công nhân, chợ, trường học mọc lên sát hàng rào, có nơi đã được đưa vào quy hoạch khu dân cư đô thị. Lúc này giả định "trong khu thì không nhạy cảm" không còn an toàn.
Với dự án vào khu cũ, nên làm thêm ba việc. Một, hỏi thông tin quy hoạch mới nhất của vùng xung quanh khu, xem ranh khu dân cư đô thị đã tiến tới đâu. Hai, đi một vòng quanh hàng rào khu ở phía lô đất định thuê, ghi khoảng cách tới nhà dân, trường học gần nhất. Ba, hỏi ban quản lý khu về các phản ánh môi trường của người dân trong mấy năm gần đây, nhất là về mùi và tiếng ồn.
Nếu lô đất nằm sát phía có dân, chọn lô khác bên trong khu hoặc bố trí nguồn khí thải, tiếng ồn xa hàng rào là cách giảm rủi ro thật. Một nhà máy có mùi đặt sát dãy nhà trọ sẽ là nơi nhận phản ánh đầu tiên, dù giấy tờ đủ cả.
Lỗi hay gặp với dự án trong khu
Các lỗi sau thường gặp ở doanh nghiệp mới vào khu công nghiệp lần đầu:
- Nghĩ ĐTM của khu công nghiệp "bao" luôn dự án của mình.
- Không kiểm ngành nghề thu hút, ký thuê đất rồi mới biết ngành không phù hợp.
- Đấu nối nước thải chưa xử lý sơ bộ, bị khu từ chối hoặc phạt theo quy chế của khu.
- Bỏ qua khí thải vì nghĩ khu lo môi trường.
- Thay đổi dây chuyền trong xưởng thuê mà không báo khu và không xét lại thủ tục.
- Hợp đồng thuê xưởng không nói gì về trách nhiệm môi trường.
Lỗi thứ năm hay xảy ra lặng lẽ nhất: thêm một bể mạ, một lò sấy, một công đoạn hoá chất trong xưởng thuê thường không cần xin phép xây dựng gì, nên không ai nhắc. Phần lớn các lỗi này được tránh chỉ bằng một buổi làm việc kỹ với ban quản lý hạ tầng khu trước khi ký hợp đồng, và một lần tự xếp nhóm cho dây chuyền của chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Khu công nghiệp đã có ĐTM thì nhà máy trong khu có phải lập ĐTM riêng không?
Có thể phải lập, nếu nhà máy thuộc nhóm I hoặc nhóm II theo loại hình và công suất của chính nó. ĐTM của khu đánh giá hạ tầng và định hướng ngành nghề, không thay cho thủ tục của từng dự án thứ cấp.
Nước thải đã đấu nối vào trạm của khu thì có cần giấy phép môi trường không?
Còn tuỳ các dòng thải khác và quy định hiện hành. Phần nước thải đấu nối có cách xét riêng, nhưng nếu nhà máy có khí thải phải xử lý hoặc chất thải nguy hại phải quản lý, vẫn có thể thuộc diện giấy phép môi trường.
Cụm công nghiệp có giống khu công nghiệp về thủ tục môi trường không?
Nguyên lý tương tự: dự án thứ cấp vẫn tự xếp nhóm. Khác biệt nằm ở hạ tầng, nhiều cụm công nghiệp chưa có trạm xử lý nước thải tập trung hoạt động ổn định, nên nhà máy có thể phải tự xử lý đạt quy chuẩn xả thải.
Thuê xưởng xây sẵn thì ai đứng tên giấy phép môi trường?
Thường là doanh nghiệp tiến hành hoạt động sản xuất, vì giấy phép gắn với nguồn thải của dây chuyền. Phân chia cụ thể nên ghi rõ trong hợp đồng thuê và hỏi ban quản lý khu, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh khi chưa chắc.
Ngành nghề không nằm trong danh mục thu hút của khu thì làm sao?
Hỏi chủ đầu tư hạ tầng và ban quản lý khu về khả năng điều chỉnh. Nếu khu không thể tiếp nhận ngành của bạn theo thủ tục môi trường đã duyệt, cần tìm khu khác phù hợp thay vì khai lệch ngành nghề.
Dự án trong khu công nghiệp có phải tham vấn cộng đồng không?
Nếu phải lập ĐTM thì vẫn tham vấn theo quy định, đối tượng và hình thức có thể khác dự án ngoài khu. Đọc quy định hiện hành về tham vấn cho dự án nằm trong khu công nghiệp để biết cần làm với ai.